Doğa ile İlgili Riskler ve Fırsatlar Standardı
ISSB, bu konuyu 28 Ocak 2026 toplantısında standart belirleme (standard-setting) seviyesinde ele alması, “Doğa ile İlgili Riskler ve Fırsatlar Standardı”nı TNFD benzeri gönüllü bir çerçeveden çıkarıp IFRS S1/S2’nin üzerine oturan, IFRS ailesi içinde zorunlu/uygulanabilir bir standart setine doğru net biçimde taşıdı.
1) ISSB neyi netleştirdi? (En kritik 2 karar)
ISSB, doğa standardını şu temelde ilerletmeye karar verdi:
-
Kapsam daraltılmayacak: Sadece “biyoçeşitlilik” gibi tek bir başlıkla ya da belirli sektörlerle sınırlı değil; tüm doğa-ilişkili risk ve fırsatları kapsayacak (tabii IFRS S1 mantığında “kuruluşun beklentilerini etkileyebilecek” ve önemli/maddi olanlar).
-
IFRS S1 ve IFRS S2’ye “ek” olacak: Yeni doğa standardı, şirketlerin IFRS S1 (genel) ve IFRS S2 (iklim) uyguladığı varsayımıyla tasarlanacak; yani S1’in dört çekirdek alanı (Yönetişim-Strateji-Risk Yönetimi-Metrikler/Hedefler) üstünden “doğa”yı bu yapıya entegre edecek.
Sonuç: Bu artık “TNFD’yi önerelim” seviyesinde değil; IFRS S1/S2’nin devamı niteliğinde, finansal kullanıcı (yatırımcı) odaklı bir IFRS sürdürülebilirlik standardı hattı.
2) Staff Paper’ın içeriği: Neleri kapsayacak, nasıl ilerleyecek?
A) Doğa standardının kapsam tanımı (impact & dependency → risk & opportunity)
Staff paper açıkça, kapsamın yalnız “etki” değil; şirketin doğaya bağımlılıkları ve doğa üzerindeki etkilerinden doğan risk ve fırsatlar olduğunu ve bunun değer zinciri boyunca ele alınacağını vurguluyor.
B) TNFD “dayanak”, ama IFRS S1 mantığıyla
ISSB staff’i, TNFD’nin terminoloji/LEAP yaklaşımı/metrik-rehberliğinden yararlanmayı planlıyor; ancak bunu IFRS S1’in önemlilik ve “prospects” odağı ile uyumlu, “policy-neutral” bir dille yapmayı hedefliyor.
C) İlk somut adım: Tanımlar (defined terms)
Staff paper, ilk adım olarak en azından şu tür “çekirdek tanımların” oluşturulacağını söylüyor:
nature-related risks / opportunities
nature-related physical risks / transition risks
ve mümkün oldukça TNFD sözlüğünden yararlanma niyeti var.
D) Proje planındaki başlıklar (Table 1 – çok yol gösterici)
Staff paper, exposure draft’a giderken çalışılacak “bilgi alanlarını” listeliyor; bazıları özellikle dikkat çekiyor:
Location-specific information (lokasyon bazlı bilgi) → doğada riskler “yer-bağımlı” olduğu için ISSB bunun yaklaşımını ayrıca ele alacak.
Nature-related transition plans → şirketin doğa dönüşüm planı/aksiyon planı nasıl açıklanacak?
IPLCs (Indigenous Peoples & local communities) ile etkileşim stratejisi/süreci
Climate-nature nexus → iklim-doğa bağlantısı (ör. iklim riskleri ile su/orman/ekosistem risklerinin bağları)
Metrics için ise dikkat: “Exposure draft’ta şimdilik sınırlama veya sonraki faza erteleme” olasılığı açıkça masada.
3) Bu, önceki (TNFD ağırlıklı) değerlendirmeyi nasıl değiştiriyor?
Önceden “doğa raporlaması” deyince pratikte TNFD çerçevesi konuşuyorduk. Şimdi:
TNFD = muhtemel içerik kaynağı / metodoloji (LEAP, tanımlar, metrik havuzu)
ISSB standardı = IFRS S1/S2 uyumlu, yatırımcı odaklı, önemlilik temelli zorunlu açıklama mimarisi
Yani şirketler açısından “TNFD’ye uyum” artık tek başına hedef olmaktan çıkıp, yaklaşan IFRS doğa standardına hazırlık aracı hâline geliyor.
4) Pratik çıkarım: Şirketler bugünden neye hazırlanmalı?
Staff paper’ın çizdiği yol haritasına göre (özellikle lokasyon-bazlı bilgi ve değer zinciri vurgusu nedeniyle) hazırlıkta en çok iş görecek 6 adım:
Doğa envanteri – lokasyon haritalama: tesis/arsa/proje ve kritik tedarikçileri lokasyon bazında çıkarmak (su stresi, korunan alan, habitat vb. ile kesişim).
Bağımlılık-etki → risk/fırsat köprüsü: “su kullanıyoruz” değil; bunun nakit akışı/finansmana erişim/maliyet etkisine bağlanması (IFRS S1 “prospects” mantığı).
Doğa transition plan taslağı: hedefler, yatırım planı, zaman planı, yönetişim ve izleme.
İklim-doğa bağlantısı: iklim risk çalışmanız varsa (S2), doğa tarafını “nexus” üzerinden bağlayacak altyapı.
Metrik stratejisi: ISSB metrikleri ilk taslakta sınırlayabilir; ama kurum içi metrik setini (TNFD/GRI/ESRS vb. içinden) şimdiden kurmak avantaj sağlar.
Değer zinciri kapsamı ve “undue cost/effort” mantığı: IFRS S1’in değer zinciri yaklaşımı ve kolaylık hükümleri doğa standardına da temel olacak.
—
Örnek Dipnot / Açıklama Şablonu (TSRS–IFRS S1 diliyle)
Aşağıdaki şablonu doğrudan rapora koyabileceğin formda yazdım. Köşeli parantezler “[…]” doldurulacak alanlar.
3.1 Amaç ve kapsam
Doğa ile ilgili riskler ve fırsatlar (BEES)
Şirket, faaliyetleri ve değer zinciri kapsamında biyolojik çeşitlilik, ekosistemler ve ekosistem hizmetleriyle ilişkili risk ve fırsatları belirlemekte ve bu unsurların Şirket’in nakit akışları, finansmana erişimi ve sermaye maliyeti üzerindeki etkilerini izlemektedir. Bu açıklamalar, IFRS S1/TSRS 1’in çekirdek içeriği ile uyumlu olarak hazırlanmıştır.
Raporlama sınırı ve değer zinciri
Açıklamalar, Şirket’in [konsolidasyon kapsamındaki] operasyonlarını ve önemli doğa bağımlılık/etkilerinin oluştuğu kritik değer zinciri aşamalarını kapsamaktadır. Değer zinciri kapsamına, özellikle [kritik hammadde/enerji/su] tedarikçileri ve [ürün kullanım/bertaraf] kaynaklı doğa etkilerinin önemli olduğu aşamalar dâhil edilmiştir.
3.2 Yönetişim
Gözetim ve sorumluluklar
Yönetim Kurulu [Sürdürülebilirlik Komitesi / Risk Komitesi], doğa ile ilgili risk ve fırsatların gözetiminden sorumludur. Komite, yılda en az [X] kez;
(i) önemli risklerin durumu, (ii) izin ve uyum performansı, (iii) hedeflere ilerleme ve (iv) önemli olay/ihlal bildirimlerini değerlendirir.
Yönetimin rolü
Üst yönetim, BEES risk ve fırsatlarının operasyonel planlara entegrasyonu, veri toplama süreçleri ve performans metriklerinin takibinden sorumludur. [CFO/COO/ESG Direktörü] düzenli olarak Yönetim Kurulu’na raporlama yapar.
3.3 Strateji
Doğaya bağımlılıklar ve etkiler (özet)
Şirket’in başlıca doğa bağımlılıkları: [su arzı], [toprak/ekosistem düzenleyici hizmetler], [hammadde tedariki]…
Şirket’in başlıca doğa etkileri: [su çekimi], [atıksu/deşarj], [arazi kullanımı], [atık ve kirlilik]…
Önemli riskler ve fırsatlar
Şirket aşağıdaki risk ve fırsatları önemli olarak değerlendirmiştir:
Fiziksel riskler: [Su stresi / ekosistem bozulması / sel-erozyon / yangın ekosistem etkisi] nedeniyle [üretim kesintisi, maliyet artışı, verim düşüşü].
Geçiş riskleri: [su izinleri, çevresel mevzuat, korunan alan kısıtları, finansman koşulları, tedarikçi standartları] nedeniyle [CAPEX/OPEX artışı, izin süresi uzaması, proje gecikmesi].
Fırsatlar: [su verimliliği yatırımları, döngüsel uygulamalar, doğa temelli çözümler, yeşil finansman] ile [maliyet düşüşü, risk azaltımı, yeni gelir/finansman avantajı].
Finansal etkiler ve dayanıklılık
Bu risk ve fırsatların Şirket’in finansal görünümüne olası etkileri;
kısa vadede: [OPEX/işletme maliyetleri, kesinti riski],
orta-uzun vadede: [CAPEX, varlık değer düşüklüğü riski, sermaye maliyeti]
kanalları üzerinden değerlendirilmektedir. Şirket, [senaryo/sensitivite] çalışmaları ile özellikle [yüksek su stresi] koşullarında dayanıklılık analizleri yürütmektedir.
3.4 Risk ve etki yönetimi
Tanımlama ve değerlendirme
Şirket, doğa ile ilgili riskleri; (i) lokasyon bazlı tarama, (ii) izin/uyum analizi, (iii) tedarikçi değerlendirmesi ve (iv) operasyonel performans verileri üzerinden belirler. Riskler; olasılık-etki matrisi ve finansal önemlilik kriterleri ile önceliklendirilir.
Entegrasyon
BEES riskleri, Kurumsal Risk Yönetimi sürecine dâhil edilmiştir. Kritik riskler için aksiyon planları ve kontrol faaliyetleri tanımlanmış; performans göstergeleri ilgili süreç sahiplerine atanmıştır.
3.5 Metrikler ve hedefler
Metrikler
Şirket, doğa ile ilgili performansını aşağıdaki metriklerle izler:
Su çekimi: [m³] (kaynak kırılımı: [şebeke/yeraltı/yüzey])
Su geri kazanım oranı: [%]
Atıksu deşarjı: [m³] ve [COD/BOD/N-P] göstergeleri
Toplam atık / tehlikeli atık: [ton]
Arazi kullanım değişimi / rehabilitasyon: [ha]
Çevresel izin ihlali/ceza: [adet]
Hedefler ve ilerleme
Şirket, [2026–2030] dönemi için aşağıdaki hedefleri belirlemiştir:
Su çekimini %[…] azaltma / birim üretim başına su yoğunluğunu %[…] iyileştirme
Su geri kazanım oranını %[…]’ye çıkarma
Tehlikeli atık yoğunluğunu %[…] azaltma
[Rehabilitasyon/Restorasyon] alanını […] ha’ye çıkarma
Hedeflere ilerleme, [yıllık/çeyreklik] olarak izlenmekte ve Yönetim Kurulu’na raporlanmaktadır.
Kısıtlar ve belirsizlikler
Değer zinciri verilerinin bir kısmı tedarikçi beyanlarına dayanmaktadır. [proxy/tahmin] kullanılan alanlar ile metodoloji ve belirsizlikler ayrıca açıklanmıştır.
Dosyayı aşağıdaki linkten indirebilirsiniz.
