IFRS 20 “Regulatory Assets and Regulatory Liabilities” – TFRS 20 “Düzenleyici Varlıklar ve Düzenleyici Yükümlülükler”

IFRS 20 “Regulatory Assets and Regulatory Liabilities” henüz yayımlanmış/ yürürlükte bir standart değil; IASB’nin yayımladığı bilgilere göre 2026’nın 2. çeyreğinde yayımlanması ve 1 Ocak 2029 ve sonrasında başlayan yıllık raporlama dönemlerinde yürürlükte olması bekleniyor. Ayrıca IFRS 14’ün yerine geçmesi hedefleniyor.

IASB’nin “IFRS 20” başlığı altında paylaştığı yaklaşımın mantığını ve ana gerekliliklerini (tanım–ölçüm–sunum ekseninde) detaylı ama uygulamaya dönük şekilde aşağıda açıklıyoruz.

1) IFRS 20 neyi çözmeye çalışıyor?

Bazı sektörlerde (özellikle elektrik, gaz, su, enerji iletimi/dağıtımı, ulaşım altyapıları vb.) şirketlerin fiyatları “serbest piyasa” ile değil, düzenleyici otorite tarafından belirlenen tarifeler ile şekillenir.

Bu tür “rate regulation” altında şu sorun ortaya çıkar:

– Şirket bir dönemde müşterilere regülasyona tabi mal/hizmet sunar (ör. şebekeyi işletme, bakım-onarım, kapasite artırımı, emisyon azaltımı gibi).

– Regülatör, bu faaliyetler karşılığında şirketin hak ettiği toplam bedeli ( “total allowed compensation”) belirler; ancak bu bedelin tarifelere yansıtılması farklı bir dönemde olabilir.

– Mevcut IFRS’lerde (özellikle IFRS 15 gelir muhasebesi içinde) sadece “tarifeye yansıyan” geliri görürseniz, yatırımcı şirketin performansını dönemler arasında yanlış okuyabilir (bir yıl düşük, sonraki yıl yüksek görünmesi gibi).

IFRS 20’nin çekirdek fikri:
Bu “zamanlama farklarını” finansal tablolarda görünür kılmak için regülasyon kaynaklı varlık ve borçları ve bunların gelir/gider etkisini raporlamayı zorunlu kılmak.

2) Kapsam: Hangi şirketlere uygulanır?

IFRS 20, her “devlet kontrolü” veya her “fiyat düzenlemesi” için değil; belirli nitelikte bir “regulatory agreement” (düzenleyici anlaşma/çerçeve) altında olup zamanlama farkı yaratan yapılara odaklanır:

– Şirket ile regülatör, tarifeyi belirleyen bir düzenleyici çerçevenin taraflarıdır.

– Şirketin bir dönemde sağladığı regülasyona tabi mal/hizmetin karşılığı olan bedelin müşterilere yansıtılması başka döneme kayar ve bu, regulatory asset / regulatory liability doğurur.

– IASB’nin verdiği örnek sektörler: utilities, energy, transportation.

3) Temel kavramlar: Regulatory asset ve regulatory liability nedir?

IFRS 20, “regulatory asset/liability”yi, IFRS 15 geliri ile regülasyonun izin verdiği toplam bedel arasındaki zamanlama farkından türeyen hak ve yükümlülük olarak konumluyor.

Regulatory asset (düzenleyici varlık)

Şirketin gelecekteki tarifelere ek tutar koyma yönünde “enforceable present right”ı (icra edilebilir mevcut hakkı) varsa ve bu tutar:

– geçmişte sağlanmış regülasyona tabi mal/hizmetin bedeli olup,

– henüz IFRS 15 gelirine girmemişse,
→ regulatory asset söz konusu olur.

Regulatory liability (düzenleyici borç)

Şirketin gelecekteki tarifelerden tutar düşme yönünde “enforceable present obligation”u (icra edilebilir mevcut yükümlülüğü) varsa ve bu tutar:

– gelecekte sağlanacak regülasyona tabi mal/hizmetin bedeli olup,

– şimdiden IFRS 15 gelirine girmişse,
→ regulatory liability söz konusu olur.

Pratik okuma:

– Regulatory asset = “Geçmiş hizmeti verdim, regülasyon gereği parasını ileride tarifeye ekleyip tahsil edeceğim.”

– Regulatory liability = “Gelecekte vereceğim hizmetin bedelini şimdiden tarife/gelir içine almışım; ileride tarifeden düşmem gerekecek.”

4) Muhasebeleştirme: Tanıma (recognition) yaklaşımı

IFRS 20’nin yaklaşımı, dönem sonu itibarıyla var olan tüm düzenleyici varlık/borçları bilançoya almak üzerine kurulu:

– Şirket raporlama dönemi sonunda mevcut olan tüm regulatory asset ve regulatory liability’leri tanır.

– Eğer “var olup olmadığı” konusunda belirsizlik (existence uncertainty) varsa: “more likely than not” eşiğiyle (>%50 olasılık) tanır.

– Bazı düzenleyici varlık/borçların tanınması, belirli şartların sağlanmasına bağlanabilir (IASB “specified conditions” olduğunu söylüyor; detay şart seti nihai metinde netleşecektir).

5) Ölçüm: Nakit akımı bazlı teknik ve iskonto

IASB’nin özetlediği ölçüm mantığı “cash-flow-based technique”:

– Regulatory asset/liability’nin doğurduğu tüm tahmini gelecekteki nakit akımları ölçüme dahil edilir.

– Bu nakit akımları regulatory interest rate kullanılarak iskonto edilir.

– Tahminler (nakit akımı beklentileri) güncellenir.

– İskonto oranı olarak regulatory interest rate kullanılmaya devam edilir; ancak düzenleyici anlaşma bu oranı değiştirirse, iskonto oranı da buna göre güncellenir.

Denetim/uygulama açısından kritik noktalar:

– “Regulatory interest rate”in tanımı ve hangi bileşenleri içerdiği (risk primi var mı, nominal/real mi vb.)

– Tahmini nakit akımlarının kaynak verisi: tarife kararları, düzenleyici formüller, geçmiş uzlaşmalar, itiraz mekanizmaları

– “Enforceable” değerlendirmesi: sadece beklenti değil, hukuken/fiilen uygulanabilir hak ve yükümlülük

6) Kâr veya zarar tablosu ve bilanço sunumu

IFRS 20, “regülasyon etkisini” finansal tablolarda ayrı görünür kılmayı hedefliyor:

– Kâr veya zarar tablosunda “regulatory income / regulatory expense” ayrı bir satır/sunum mantığıyla gösterilir.

– Bilanço tarafında “regulatory assets / regulatory liabilities” ayrı kalemler olarak sunulur.

– Bazı durumlarda regulatory income/expense’in OCI içinde yer alabileceği belirtiliyor (hangi durumlar olacağı nihai standardın detayına bağlı).

– Ayrıca regülasyon gelir/gideri ve düzenleyici varlık/borçlara ilişkin ek açıklamalar bekleniyor.

7) IFRS 14 ile ilişki ve büyük fark

IASB, açıkça “IFRS 20, IFRS 14’ün yerini alacak” diyor.

IFRS 14 (Regulatory Deferral Accounts) “geçiş standardı” niteliğindeydi ve yalnızca ilk kez IFRS’e geçen bazı işletmelere sınırlı bir imkân tanıyordu. IFRS 20 ise:

– belirli tür rate regulation altında olan şirketler için genel bir muhasebe modelini amaçlıyor,

– düzenleyici varlık/borçları tanımlayıp ölçüp sunmayı standartlaştırmayı hedefliyor.

8) Yürürlük tarihi ve geçiş

– IFRS Foundation/IASB’nin paylaştığı bilgi: 2026 Q2’de yayımlanması bekleniyor, 1 Ocak 2029 ve sonrası dönemlerde yürürlük.

– Geçiş hükümleri, projenin geçmiş dokümanlarında (örn. 2021 Exposure Draft) ayrıntılı tartışılmıştı; ancak nihai IFRS 20 metni yayımlandığında geçiş (tam geriye dönük mü, kısmi/uyarlanmış geriye dönük mü, ilk uygulamada kolaylaştırmalar var mı) kesinleşmiş olacak.

9) Uygulamaya dönük “mini kontrol listesi” (şimdiden hazırlık için)

IFRS 20’ye hazırlıkta genelde en çok zorlayan başlıklar şunlar olur:

Kapsam testi: Sizin regülasyonunuz IFRS 20’nin aradığı “regulatory agreement + timing difference” yapısını sağlıyor mu?

Hak/yükümlülük envanteri: Hangi kalemler “gelecekte tarifeye eklenecek/düşülecek” ve “enforceable” mı?

Modelleme: Tahmini nakit akımları + iskonto (regulatory interest rate) + güncelleme mekanizması.

Sunum tasarımı: P/L’de regulatory income/expense, bilançoda regülasyon kalemleri, not açıklamaları.