Hazırlık analizi, TSRS çalışmasının en faydalı ve en sık atlanan adımlarından biridir. Şirketler çoğu zaman doğrudan veri toplamaya başlar; oysa hangi bilginin zaten var olduğunu, hangisinin eksik olduğunu bilmeden yapılan veri toplama hem zaman kaybettirir hem de eksikleri geç ortaya çıkarır. Bu yazı, analizin ne olduğunu, nasıl yapılacağını ve nasıl bir çıktı üretmesi gerektiğini anlatır. Yöntem ARSEN Denetim'in önerisidir; mevzuat belirli bir hazırlık analizi biçimi öngörmez.
Tanım
Gap analysis; şirketin bugünkü yönetişim yapısı, stratejisi, risk yönetimi süreçleri, veri toplama düzeni ve raporlama kapasitesini, TSRS'nin istediği açıklamalarla karşılaştıran çalışmadır. Sonuçta üç soru cevaplanır: Ne var? Ne eksik? Eksik olan nasıl kapatılacak?
Analizin kapsamı
Analiz, TSRS 1'in dört başlığı ve TSRS 2'nin iklim gereklilikleri üzerine kurulur. İklim dışındaki konular, önemlilik değerlendirmesinin sonucuna göre analize dahil edilir.
| Başlık | Sorulacak sorular (örnek) |
|---|---|
| Yönetişim | Gözetimden sorumlu organ belli mi? Görev tanımlarına yansıdı mı? Kurul bilgilendirmesi düzenli mi? Yönetimin rolü ve kontrol süreçleri tanımlı mı? |
| Strateji | Risk ve fırsatlar kısa, orta, uzun vadede belirlenmiş mi? İş modeline ve değer zincirine etkiler değerlendirildi mi? Finansal etkiler tahmin ediliyor mu? Dirençlilik analizi var mı? |
| Risk yönetimi | Sürdürülebilirlik riskleri mevcut risk yönetimine entegre mi? Belirleme, değerlendirme, önceliklendirme ve izleme süreci var mı? |
| Metrikler ve hedefler | Hangi metrikler izleniyor? Hedefler tanımlı mı? Baz yıl ve ilerleme takibi var mı? |
| İklim (TSRS 2) | Sera gazı envanteri var mı? Kapsam 1, 2 ve 3 hesaplanıyor mu? Senaryo analizi yapılmış mı? Geçiş planı var mı? İç karbon fiyatı uygulanıyor mu? |
| Genel hükümler | Finansal tablolarla bağlantı kuruluyor mu? Karşılaştırmalı bilgi, muhakemeler, belirsizlikler ele alınıyor mu? |
Adımlar
- Kapsam ve takvimi sabitleyin. Hangi dönem için rapor hazırlanacağı ve hangi geçiş kolaylıklarından yararlanılabileceği belirlenmelidir. TSRS Raporlama Dönemleri ve Yayın Takvimi makalesine bakınız.
- Kontrol listesini hazırlayın. TSRS 1 ve TSRS 2'den her açıklama gerekliliği için bir madde çıkarılır. Örneğin TSRS 1 paragraf 27'deki yönetişim açıklamalarının her bendi ayrı bir kontrol maddesi olur.
- Mevcut durumu toplayın. Politikalar, kurul tutanakları, risk kayıtları, mevcut sürdürülebilirlik raporları, enerji ve emisyon verileri, İK verileri incelenir. Birim yöneticileriyle görüşmeler yapılır.
- Her madde için durumu değerlendirin. Örneğin: karşılanıyor, kısmen karşılanıyor, karşılanmıyor, uygulanabilir değil.
- Eksikleri önceliklendirin. Önem derecesi, süre ve çabaya göre sıralama yapılır.
- Eylem planını çıkarın. Her eksik için sorumlu, tarih, kaynak ve beklenen çıktı yazılır.
- Kurula sunun. Sonuçlar, kritik kararlar ve kaynak ihtiyacıyla birlikte sunulur.
Çıktı: eylem planı örneği
| Eksik | Öncelik | Sorumlu | Beklenen çıktı |
|---|---|---|---|
| Sera gazı envanteri yok | Yüksek | Çevre / enerji + mali işler | Kapsam 1 ve 2 hesaplaması, yöntem dokümanı |
| Gözetim organı yazılı tanımlı değil | Yüksek | Kurul sekreteryası, hukuk | Kurul kararı, görev tanımı |
| Risk kaydında sürdürülebilirlik riskleri yok | Orta | Risk yönetimi | Güncellenmiş risk kaydı |
| Senaryo analizi yapılmamış | Orta | Strateji + finans | Senaryo tasarımı ve sonuç notu |
Tablo yalnızca örnektir; gerçek içerik şirketin durumuna göre değişir.
Kolaylıkları değerlendirmeye ekleyin
Standartlar ve Kurul Kararları ilk yıl için bazı geçiş kolaylıkları tanımıştır: örneğin ilk yıl karşılaştırmalı bilgi zorunluluğunun olmaması (E3) ve ilk yıl yalnızca iklimle ilgili açıklamaların sunulabilmesi (E5). E5'ten yararlanan işletme bunu açıklamalıdır. Hangi kolaylıktan yararlanılacağı, analizin sonucuna göre belirlenmeli ve raporda açıklanmalıdır. Yasal yasak veya ticari hassasiyet nedeniyle bilgi açıklanmaması ise "TSRS'lere uygundur" beyanını engellemez (paragraf 73); ticari hassasiyet muafiyetinin kullanıldığı ayrıca belirtilmelidir (B36). Güncel kolaylıklar için TSRS Raporlama Dönemleri ve Yayın Takvimi makalesine bakınız.
Analizi kim yapmalı?
İç ekip, dış danışman veya birlikte yapılabilir. İç ekip şirketi tanıdığı için hızlıdır; dış taraf bağımsız bakış ve deneyim getirir. Dış danışman kullanılıyorsa, aynı kuruluşun rapor için güvence vermesinin bağımsızlık açısından sorun yaratıp yaratmayacağı baştan değerlendirilmelidir. Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği'nin 17. maddesi, Bağımsız Denetim Yönetmeliği'nin bağımsızlığa ilişkin hükümlerini (madde 19–37) sürdürülebilirlik denetimi için de geçerli kılar; bu nedenle danışmanlık sözleşmesi imzalanmadan önce bağımsızlık değerlendirmesi yapılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Eksik listesi çıkarıp bırakmak. Eylem planı, sorumlu ve tarih yoksa analiz işe yaramaz.
- Yalnızca sürdürülebilirlik birimiyle yapmak. Finans, risk ve hukuk görüşü olmadan yapılan analiz eksik kalır.
- Önemlilik beklememek. İklim dışı konular, önemlilik sonucuna göre analize alınmalıdır.
- Tek seferde bırakmak. Standartlar değiştikçe veya yeni kararlar çıktıkça analiz güncellenmelidir. Örneğin TSRS 2'de 2026'da yapılan sera gazı değişiklikleri, finans sektörü için analizi etkileyebilir.
Sık sorulan sorular
Hazırlık analizi zorunlu mudur?
Analiz ne kadar sürer?
Analizin sonucu kamuoyuyla paylaşılır mı?
Analizi ne zaman tekrar etmeliyiz?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Duyuru 2026-31: TSRS 2'de Yapılan Değişiklikler (30.07.2026; Kurul Kararı 22.07.2026, sayı 01/44275; Resmî Gazete 28.07.2026, sayı 33323)
- KGK, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete: 17.01.2025, sayı 32785)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.