Sözlük

Denetim ve finans sözlüğü

Bağımsız denetim, finansal raporlama, vergi, sermaye piyasası ve sürdürülebilirlikte 219 terimin açık ve kaynaklı tanımı.

219 terim

A

Açık rızaBelirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır.AdatCari hesap hareketlerinin tutarı ile geçen gün sayısının çarpımı olup, cari hesaba faiz hesaplanmasında kullanılan büyüklüktür.Adli muhasebeMuhasebe, denetim ve inceleme tekniklerinin hukuki uyuşmazlıklar ve suistimal iddiaları için kanıt üretmek amacıyla kullanılmasıdır.Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti (AOSM / WACC)Şirketin özkaynak ve borç finansmanının maliyetlerinin, sermaye yapısındaki ağırlıklarına göre ortalamasıdır.Aile anayasasıAile şirketlerinde aile, şirket ve mülkiyet ilişkilerini; aile bireylerinin şirkette çalışma, yönetime katılma ve pay devri kurallarını düzenleyen ortak metindir.AmortismanDuran varlıkların maliyetinin, faydalı ömürleri boyunca sistematik olarak gidere dönüştürülmesidir.Analitik prosedürlerFinansal ve finansal olmayan veriler arasındaki makul ilişkilerin analiz edilerek finansal bilgilerin değerlendirilmesidir.Ara dönem finansal raporlamaBir yıllık hesap döneminden daha kısa bir dönem için hazırlanan, tam veya özet finansal tabloları kapsayan raporlamadır.Arızi kazançTicari, zirai veya mesleki faaliyet kapsamında olmayıp arızi olarak elde edilen kazançlardır.Ar-Ge indirimiAraştırma ve geliştirme harcamalarının, kanunda belirtilen koşullarla kurum kazancının tespitinde ayrıca indirim konusu yapılmasıdır.Azalan bakiyeler yöntemiAmortisman oranının her yıl varlığın kalan net değerine uygulandığı ve ilk yıllarda daha yüksek amortisman ayrılmasını sağlayan yöntemdir.

B

Bağımsız denetçi raporuDenetçinin, finansal tablolar hakkında ulaştığı görüşü ve bu görüşün dayanağını yazılı olarak açıkladığı resmî rapordur.Bağımsız denetimFinansal tabloların, uygulanan finansal raporlama çerçevesine göre tüm önemli yönleriyle gerçeğe uygun sunulup sunulmadığına dair bağımsız bir denetçi tarafından makul güvence verilmesidir.Bağımsız Denetim Standartları (BDS)KGK tarafından Uluslararası Denetim Standartları (ISA) esas alınarak yayımlanan ve Türkiye'de bağımsız denetimde uygulanan standartlardır.Bağımsız yönetim kurulu üyesiŞirketle ve yönetimle önemli bir ilişkisi bulunmayan, bağımsızlık kriterlerini sağlayan yönetim kurulu üyesidir.BağımsızlıkDenetçinin, tarafsızlığını etkileyebilecek ilişkilerden ve çıkarlardan uzak olması ve üçüncü kişilerce de bu şekilde algılanmasıdır.Bağlı ortaklıkBaşka bir işletme (ana ortaklık) tarafından kontrol edilen işletmedir.Bedelli sermaye artırımıMevcut veya yeni ortakların nakit ya da ayni sermaye koyarak şirketin sermayesinin artırılmasıdır.Bedelsiz sermaye artırımıŞirketin iç kaynaklarının (yedekler, dağıtılmamış kârlar, sermaye düzeltmesi farkları) sermayeye eklenerek ortaklara pay verilmesidir.Beklenen kredi zararıFinansal varlıklar için, geleceğe yönelik bilgiler de dikkate alınarak tahmin edilen ve önceden karşılık ayrılan kredi zararlarıdır.BeyannameMükellefin vergi matrahını ve hesaplanan vergiyi vergi idaresine bildirdiği resmî belgedir.Bilgi teknolojileri genel kontrolleriBilgi sistemlerinin güvenilir çalışmasını sağlayan erişim yönetimi, değişiklik yönetimi, bilgi işlem operasyonları ve sistem geliştirme kontrolleridir.Birleşme ve satın almaŞirketlerin birleşmesi, bir şirketin başka bir şirketi veya faaliyet kolunu satın alması ya da elden çıkarması işlemlerinin genel adıdır.BOBİ FRSBağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamayan büyük ve orta boy işletmelerin kullandığı, KGK tarafından yayımlanan finansal raporlama standardıdır.Borçlanma aracıİhraççının yatırımcılara belirli bir vadede anapara ve faiz ödemeyi taahhüt ettiği tahvil, bono ve benzeri sermaye piyasası araçlarıdır.Borsa İstanbulTürkiye'de pay, borçlanma aracı, türev araç ve kıymetli madenlerin işlem gördüğü borsadır.

C

COSOİç kontrol ve kurumsal risk yönetimi için dünyada en yaygın kabul gören çerçeveleri yayımlayan kuruluş ve bu çerçevelerin genel adıdır.

Ç

Çalışanlara sağlanan faydalar (TMS 19)Çalışanlara verdikleri hizmet karşılığında sağlanan kısa ve uzun vadeli faydaların muhasebeleştirilmesini düzenleyen standarttır.Çarpan yöntemiBenzer şirketlerin piyasa değerlerinin veya benzer işlemlerde ödenen bedellerin finansal göstergelere oranlarından yararlanarak değer tahmini yapılmasıdır.Çifte önemlilikSürdürülebilirlik konularının hem şirketin finansal durumu üzerindeki etkisi (finansal önemlilik) hem de şirketin çevre ve topluma etkisi (etki önemliliği) açısından değerlendirilmesidir.

D

Damga vergisiSözleşme, taahhütname, makbuz ve bordro gibi kâğıtlar üzerinden, kâğıdın niteliğine göre nispi veya maktu olarak alınan vergidir.Değer artışı kazancıGerçek kişilerin belirli mal ve hakları elden çıkarmasından doğan ve gelir vergisine tabi olan kazançtır.DeğerlemeBir şirketin, payın, varlığın veya yükümlülüğün belirli bir tarih ve amaç için parasal değerinin tahmin edilmesidir.Denetçi rotasyonuDenetçi bağımsızlığını korumak amacıyla, aynı şirketin belirli bir süre sonra başka bir denetçi ya da denetim kuruluşu tarafından denetlenmesi zorunluluğudur.Denetim dosyasıUygulanan denetim prosedürlerinin, elde edilen kanıtların ve ulaşılan sonuçların kaydedildiği çalışma kâğıtlarının bütünüdür.Denetim kanıtıDenetçinin görüşünün dayandığı sonuçlara ulaşmak için kullandığı her türlü bilgi ve belgedir.Denetim komitesiYönetim kurulu bünyesinde, finansal raporlama, iç kontrol, iç denetim ve bağımsız denetim süreçlerinin gözetiminden sorumlu komitedir.Denetim riskiFinansal tablolar önemli bir yanlışlık içerdiği hâlde denetçinin uygun olmayan bir görüş verme riskidir.Dış teyitDenetçinin bir bakiye ya da bilgiyi doğrudan üçüncü bir taraftan (banka, müşteri, tedarikçi, avukat) yazılı olarak doğrulatmasıdır.Diğer kapsamlı gelirKâr veya zarara yansıtılmayıp doğrudan özkaynaklarda muhasebeleştirilen gelir ve gider kalemleridir.DipnotlarFinansal tablolardaki tutarları açıklayan, muhasebe politikalarını ve ek bilgileri içeren ve tabloların ayrılmaz parçası olan açıklamalardır.Doğrudan gider yazma sınırıDeğeri bu tutarı aşmayan demirbaş ve peştamallıkların amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabildiği, her yıl güncellenen sınırdır.Duyarlılık analiziTemel varsayımlardaki değişikliklerin sonuç üzerindeki etkisinin ölçülmesidir.

E

Edim yükümlülüğüMüşteriyle yapılan sözleşmede, ayrı bir mal veya hizmeti devretmeye yönelik verilen taahhüttür.Emsallere uygunluk ilkesiİlişkili kişiler arasındaki işlemlerin, aralarında böyle bir ilişki bulunmayan bağımsız taraflar arasında oluşacak fiyat ve koşullarla yapılması ilkesidir.Enflasyon düzeltmesi (VUK)Vergi mevzuatında, belirli koşulların oluşması hâlinde mali tabloların fiyat değişikliklerinin etkilerinden arındırılması için yapılan düzeltmedir.Entegre raporlamaŞirketin stratejisini, yönetişimini, performansını ve beklentilerini finansal ve finansal olmayan sermayeler bütünüyle, değer yaratma sürecini anlatacak şekilde tek raporda sunmasıdır.Ertelenmiş vergiVarlık ve yükümlülüklerin finansal tablolardaki defter değeri ile vergi değeri arasındaki geçici farklar üzerinden hesaplanan ve gelecek dönemlerde ödenecek veya geri kazanılacak vergidir.Esas kârlılık analizi (quality of earnings)Şirketin raporlanan kârının olağan dışı, tekrarlanmayan ve faaliyet dışı kalemlerden arındırılarak sürdürülebilir kârlılığının ortaya konmasıdır.ESGÇevresel, sosyal ve yönetişim faktörlerinin kısaltmasıdır; şirketlerin sürdürülebilirlik performansının değerlendirilmesinde kullanılır.Etik hattıÇalışanların ve üçüncü tarafların usulsüzlük, etik ihlal veya suistimal şüphelerini gerektiğinde gizli ya da anonim olarak bildirebildiği kanaldır.E-defterYasal defterlerin elektronik ortamda belirli format ve standartlara göre oluşturulması, kaydedilmesi ve saklanmasıdır.E-faturaFaturanın elektronik ortamda, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın belirlediği standartlara göre düzenlenip alıcıya iletilmesidir.

F

Faaliyet bölümleriİşletmenin, üst yönetim tarafından ayrı ayrı izlenen ve ayrı finansal bilgisi bulunan faaliyet alanlarıdır.FAVÖKFaiz, vergi, amortisman ve itfa payları öncesi kârdır; şirketin esas faaliyetlerinden yarattığı nakit benzeri kârlılığın göstergesi olarak kullanılır.Finansal araçlar (TFRS 9)Finansal varlık ve yükümlülüklerin sınıflandırılması, ölçümü, değer düşüklüğü ve riskten korunma muhasebesini düzenleyen standarttır.Finansal durum tablosuİşletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve özkaynaklarını gösteren tablodur; bilanço olarak da bilinir.Finansal durum tespiti (due diligence)Bir satın alma veya yatırım işlemi öncesinde hedef şirketin finansal durumunun, kârlılığının, borçluluğunun ve risklerinin ayrıntılı olarak incelenmesidir.Finansal modellemeBir şirketin veya projenin gelecekteki finansal performansını gelir tablosu, bilanço ve nakit akışı bağlantılı olarak tahmin eden hesap modelinin kurulmasıdır.Finansal tablolarBir işletmenin finansal durumunu, performansını ve nakit akışlarını belirli bir tarih ve dönem için yapılandırılmış biçimde sunan raporlar bütünüdür.Finansal yeniden yapılandırmaFinansal sıkıntı yaşayan şirketin borçlarının vade, faiz veya tutar açısından alacaklılarla anlaşarak yeniden düzenlenmesidir.Fiyat tespit raporuHalka arzda payların satış fiyatının hangi yöntemlerle ve hangi varsayımlarla belirlendiğini açıklayan rapordur.Fon kullanım raporuHalka arz veya sermaye artırımından elde edilen fonların izahnamede belirtilen amaçlara uygun kullanılıp kullanılmadığını gösteren rapordur.Fonksiyonel para birimiİşletmenin faaliyet gösterdiği temel ekonomik çevrenin para birimidir.

G

Gecikme faiziVergi incelemesi sonucu tarh edilen vergiler için, vergi normal zamanında tarh edilmiş olsaydı ödenmesi gereken tarihten itibaren uygulanan faizdir.Gecikme zammıKamu alacağının vadesinde ödenmemesi hâlinde, vade tarihinden itibaren her ay için uygulanan zamdır.Geçici vergiGelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin yıl içinde, cari dönem kazançları üzerinden üç aylık dönemler hâlinde ödediği peşin vergidir.Gerçeğe uygun değerÖlçüm tarihinde piyasa katılımcıları arasında olağan bir işlemde bir varlığın satışında alınacak veya bir borcun devrinde ödenecek fiyattır.Girişim sermayesiErken aşamadaki, büyüme potansiyeli yüksek şirketlere yapılan sermaye yatırımıdır.Görevler ayrılığıBir işlemin başlatılması, onaylanması, kaydedilmesi ve varlıkların muhafazası görevlerinin farklı kişilere verilmesini öngören temel iç kontrol ilkesidir.Görüş vermekten kaçınmaDenetçinin yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edemediği ve olası etkilerin hem önemli hem yaygın olabileceği durumda görüş bildirmediği rapor türüdür.Grup denetimiBirden fazla bileşenden (bağlı ortaklık, şube, iştirak) oluşan bir grubun konsolide finansal tablolarının denetimidir.Güvence denetimiTarihî finansal bilgilerin bağımsız denetimi ve sınırlı denetimi dışında kalan bir konu hakkında, belirli ölçütlere göre güvence verildiği denetimdir.

H

Halka açıklık oranıBir şirketin paylarından borsada serbestçe işlem gören kısmın toplam paylara oranıdır.Halka arzBir şirketin paylarının ilk kez SPK onayıyla yatırımcılara satışa sunularak borsada işlem görmeye başlamasıdır.Hasılatİşletmenin olağan faaliyetleri sonucunda elde ettiği gelirdir.HileHaksız veya yasa dışı bir çıkar elde etmek amacıyla yönetim, çalışanlar veya üçüncü kişilerce kasıtlı olarak yapılan aldatıcı eylemdir.Hisse alım satım sözleşmesi (SPA)Pay devrine konu işlemde fiyatı, ödeme koşullarını, beyan ve tekeffülleri, tazmin hükümlerini ve kapanış koşullarını düzenleyen sözleşmedir.Hisse başına kazançAna ortaklık paylarına isabet eden net dönem kârının, dönem içindeki ağırlıklı ortalama pay sayısına bölünmesiyle bulunan göstergedir.

I

ISSBIFRS Vakfı bünyesinde kurulan ve küresel sürdürülebilirlik açıklama standartlarını (IFRS S1, IFRS S2) yayımlayan kuruldur.

İ

İç denetimKurumun risk yönetimi, kontrol ve yönetişim süreçlerinin etkinliğini değerlendiren, bağımsız ve objektif güvence ve danışmanlık faaliyetidir.İç kontrolFaaliyetlerin etkin yürütülmesi, finansal raporlamanın güvenilirliği ve mevzuata uyum konusunda makul güvence sağlamak amacıyla yönetim tarafından tasarlanan süreç ve kontrollerdir.İklimle ilgili risklerİklim değişikliğinden kaynaklanan fiziksel riskler ile düşük karbonlu ekonomiye geçişten doğan geçiş risklerinin şirketin finansal durumuna olası etkileridir.İlişkili tarafRaporlayan işletmeyle kontrol, ortak kontrol veya önemli etki ilişkisi bulunan kişi ya da işletmelerdir.İndirgenmiş nakit akımlarıBir varlığın veya şirketin gelecekte yaratacağı serbest nakit akışlarının uygun bir iskonto oranıyla bugüne indirgenmesine dayanan değerleme yöntemidir.İş bazında kalite kontrol incelemesiDenetim ekibinin önemli muhakemelerinin ve ulaşılan sonuçların, rapor tarihinden önce ekip dışından bir denetçi tarafından objektif olarak değerlendirilmesidir.İş ortaklığıOrtak kontrole sahip tarafların, düzenlemenin net varlıkları üzerinde hak sahibi olduğu müşterek düzenlemedir.İşletme birleşmesiEdinen işletmenin bir veya daha fazla işletmenin kontrolünü elde ettiği işlem veya olaydır.İşletme sermayesiDönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler arasındaki fark; uygulamada çoğunlukla ticari alacak, stok ve ticari borçlardan oluşan net işletme sermayesi olarak kullanılır.İşletmenin sürekliliğiFinansal tabloların, işletmenin öngörülebilir gelecekte faaliyetlerine devam edeceği varsayımıyla hazırlanmasıdır.İştirakYatırımcının önemli etkiye sahip olduğu ancak kontrol veya ortak kontrol etmediği işletmedir.İştirak kazançları istisnasıKurumların, tam mükellef başka bir kurumun sermayesine katılımından elde ettiği kâr paylarının kurumlar vergisinden istisna tutulmasıdır.İtfa edilmiş maliyetFinansal varlık veya yükümlülüğün ilk kayıt tutarından anapara ödemeleri düşülüp etkin faiz yöntemiyle hesaplanan birikimli itfanın eklenmesiyle bulunan tutardır.İzahnameHalka arz edilecek sermaye piyasası araçları ve ihraççı hakkında yatırımcıların karar vermesi için gerekli bilgileri içeren, SPK tarafından onaylanan belgedir.

K

KaldıraçŞirketin varlıklarını veya yatırımlarını finanse etmek için borç kullanma derecesidir.Kamu Gözetimi Kurumu (KGK)Türkiye'de muhasebe ve denetim standartlarını belirleyen, bağımsız denetçileri ve denetim kuruluşlarını yetkilendiren ve gözetleyen kamu kurumudur.Kamu yararını ilgilendiren kuruluşFaaliyet alanı, büyüklüğü veya paydaş sayısı nedeniyle kamu yararını ilgilendirdiği kabul edilen ve daha sıkı denetim kurallarına tabi kuruluşlardır.Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP)Halka açık şirketlerin ve diğer sermaye piyasası kurumlarının kamuya açıklamak zorunda oldukları bilgileri elektronik ortamda yayımladığı platformdur.Kanunen kabul edilmeyen giderlerTicari kârın hesaplanmasında gider yazılan ancak vergi mevzuatı gereği kurum kazancının tespitinde indirilemeyen giderlerdir.Kapanış hesaplarıSatın alma işleminin kapanış tarihi itibarıyla hazırlanan ve nihai fiyatın net borç ve işletme sermayesi düzeltmeleriyle belirlenmesini sağlayan finansal tablolardır.Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonlarıSera gazı emisyonlarının kaynağına göre doğrudan (Kapsam 1), satın alınan enerjiden kaynaklanan dolaylı (Kapsam 2) ve değer zincirindeki diğer dolaylı (Kapsam 3) emisyonlar olarak sınıflandırılmasıdır.Karbon ayak iziBir kurumun, ürünün veya faaliyetin neden olduğu toplam sera gazı emisyonunun karbondioksit eşdeğeri (tCO₂e) cinsinden ifadesidir.Karşılıklar (TMS 37)Zamanlaması veya tutarı belirsiz olan yükümlülüklerdir; geçmiş bir olaydan kaynaklanan mevcut bir yükümlülük, muhtemel kaynak çıkışı ve güvenilir tahmin koşullarıyla kaydedilir.Katma değer vergisi (KDV)Mal teslimi ve hizmet ifasının her aşamasında yaratılan katma değer üzerinden alınan ve son tüketiciye yansıyan dolaylı vergidir.Kazanç payı (earn-out)Satın alma bedelinin bir kısmının, hedef şirketin kapanış sonrası belirli performans hedeflerine ulaşmasına bağlı olarak ödendiği mekanizmadır.KDV iadesiİstisnalı işlemler veya indirimli oran nedeniyle indirim yoluyla giderilemeyen KDV'nin mükellefe nakden veya mahsuben geri verilmesidir.KDV tevkifatıBelirli mal ve hizmet alımlarında KDV'nin tamamının veya bir kısmının alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmesidir.Kıdem tazminatı karşılığıÇalışanların kanuni şartları sağlayarak işten ayrılmaları hâlinde ödenecek kıdem tazminatı için finansal tablolarda ayrılan yükümlülüktür.Kilit denetim konularıDenetçinin mesleki muhakemesine göre cari dönem finansal tablolarının denetiminde en çok önem arz eden ve raporda ayrıca açıklanan konulardır.Kilitli kutu (locked box)Satın alma fiyatının kapanıştan önceki belirli bir tarihli finansal tablolara göre sabitlendiği ve o tarihten sonra değer sızıntısının yasaklandığı fiyat mekanizmasıdır.Kira sertifikası (sukuk)Varlık kiralama şirketlerince, belirli varlıkların veya hakların finansmanı amacıyla ihraç edilen ve yatırımcılara getirisi kira veya kâr payı olarak ödenen sermaye piyasası aracıdır.Kira yükümlülüğüKiralama süresi boyunca yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değeri olarak ölçülen yükümlülüktür.Kiralamalar (TFRS 16)Kiracıların neredeyse tüm kiralamaları finansal durum tablosunda bir kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü olarak göstermesini gerektiren standarttır.Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK)Kişisel verilerin işlenmesinde temel hak ve özgürlüklerin korunmasını ve veri sorumlularının yükümlülüklerini düzenleyen 6698 sayılı Kanundur.KonsolidasyonAna ortaklık ile kontrol ettiği bağlı ortaklıkların finansal tablolarının tek bir ekonomik birim gibi birleştirilmesidir.Kontrol gücü olmayan paylarBir bağlı ortaklıkta ana ortaklığa doğrudan veya dolaylı olarak ait olmayan özkaynak payıdır.Kontrol testleriİşletmenin iç kontrollerinin önemli yanlışlıkları önleme veya tespit edip düzeltmede etkin çalışıp çalışmadığını değerlendirmek için uygulanan prosedürlerdir.Koşullu yükümlülükVarlığı gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz olaylarla teyit edilecek olası bir yükümlülük veya kaynak çıkışı muhtemel olmayan mevcut bir yükümlülüktür.Kripto varlık hizmet sağlayıcıKripto varlıkların alım satımı, saklanması ve transferi gibi hizmetleri sunan ve SPK düzenlemelerine tabi platform ve saklama kuruluşlarıdır.Kullanım hakkı varlığıKiracının, kiralanan varlığı kiralama süresi boyunca kullanma hakkını temsil eden varlıktır.Kur değerlemesiYabancı para cinsinden varlık ve borçların dönem sonunda vergi mevzuatında belirtilen kurlarla Türk lirasına çevrilerek değerlenmesidir.Kur farkıYabancı para cinsinden kalemlerin farklı tarihlerdeki döviz kurlarıyla çevrilmesinden doğan farktır.Kurumlar vergisiSermaye şirketleri, kooperatifler ve diğer kurumların elde ettiği kazançlar üzerinden alınan vergidir.Kurumsal risk yönetimiKurumun hedeflerine ulaşmasını etkileyebilecek risklerin bütüncül olarak tanımlanması, değerlendirilmesi, yönetilmesi ve izlenmesi sürecidir.Kurumsal yönetim ilkeleriHalka açık şirketlerde pay sahipleri, kamuyu aydınlatma, menfaat sahipleri ve yönetim kurulu ile ilgili SPK tarafından belirlenen ilkelerdir.KurumsallaşmaBir şirketin kişilere bağlı yönetim yapısından; tanımlı süreçler, yetki ve sorumluluklar, raporlama sistemleri ve yönetişim yapıları olan kurumsal bir yapıya geçmesidir.Kâr veya zarar tablosuİşletmenin bir dönemdeki hasılatını, giderlerini ve bunların sonucunda oluşan kâr veya zararı gösteren tablodur.

M

Maddi doğrulama prosedürleriFinansal tablolardaki önemli yanlışlıkları tespit etmek için hesap bakiyeleri, işlemler ve açıklamalar üzerinde uygulanan detay testleri ve analitik prosedürlerdir.Maddi duran varlıklarMal ve hizmet üretiminde, kiraya vermede veya idari amaçlarla kullanılan ve bir dönemden fazla kullanılması beklenen fiziki varlıklardır.Maddi olmayan duran varlıklarFiziki niteliği olmayan, tanımlanabilir ve parasal olmayan varlıklardır; yazılım, lisans, marka ve patent örnektir.Makul güvenceYüksek düzeyde ancak mutlak olmayan güvencedir; bağımsız denetimde denetçinin finansal tablolar hakkında verdiği güvence düzeyidir.MASAKSuç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanıyla mücadele kapsamında politika geliştiren, yükümlüleri denetleyen Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Mali Suçları Araştırma Kurulu'dur.Mesleki şüphecilikDenetçinin, sorgulayıcı bir zihin yapısıyla, hata veya hileye işaret edebilecek durumlara karşı dikkatli olması ve kanıtları eleştirel biçimde değerlendirmesidir.Mevzuata uyum denetimiBir kurumun faaliyetlerinin ilgili kanun, yönetmelik, sözleşme veya iç düzenlemelere uygun yürütülüp yürütülmediğinin incelenmesidir.Muhasebe politikalarıİşletmenin finansal tablolarını hazırlarken benimsediği özel ilke, esas, kural ve uygulamalardır.Muhtasar ve prim hizmet beyannamesiVergi kesintileri ile sosyal güvenlik prim bildirimlerinin tek beyanname ile bildirildiği beyannamedir.Müşteri sözleşmelerinden hasılat (TFRS 15)Hasılatın, mal veya hizmetlerin müşteriye devrini yansıtacak şekilde, işletmenin hak etmeyi beklediği bedel üzerinden muhasebeleştirilmesini düzenleyen standarttır.Müşterini tanı (KYC)Yükümlülerin müşterilerinin kimliğini tespit ve teyit etmesi, gerçek faydalanıcıyı belirlemesi ve iş ilişkisinin amacını anlaması süreçleridir.

N

Nakit akış tablosuİşletmenin bir dönemdeki nakit giriş ve çıkışlarını işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak sınıflandırarak gösteren tablodur.Net borçFinansal borçlar ile benzeri yükümlülüklerin toplamından nakit ve nakit benzerlerinin düşülmesiyle bulunan tutardır.Net gerçekleşebilir değerOlağan faaliyetler kapsamında tahmini satış fiyatından tahmini tamamlanma maliyeti ve satış için gerekli tahmini maliyetlerin düşülmesiyle bulunan tutardır.

O

Olumlu görüşDenetçinin, finansal tabloların tüm önemli yönleriyle uygulanan finansal raporlama çerçevesine uygun olarak sunulduğu sonucuna vardığında verdiği görüştür.Olumsuz görüşFinansal tablolardaki yanlışlıkların hem önemli hem de yaygın olduğu durumlarda denetçinin, tabloların gerçeğe uygun sunulmadığını belirttiği görüştür.

Ö

Ön denetimYıl sonundan önce, genellikle dönemin son çeyreğinde yapılan ve risk değerlendirmesi, kontrol testleri ile bazı detay testlerini kapsayan denetim çalışmasıdır.ÖnemlilikBir yanlışlığın, tek başına ya da diğerleriyle birlikte, finansal tablo kullanıcılarının ekonomik kararlarını etkileyebilecek büyüklükte olmasıdır.ÖrneklemeBir hesap ya da işlem grubundaki kalemlerin tamamı yerine bir bölümüne denetim prosedürü uygulanarak tüm grup hakkında sonuca varılmasıdır.Örtülü kazanç dağıtımıKurum kazancının, ilişkili kişilerle emsallere aykırı fiyat veya bedelle yapılan işlemler yoluyla vergi dışı bırakılarak ortaklara veya ilişkili kişilere aktarılmasıdır.Örtülü sermayeKurumların ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden temin ettiği ve özkaynaklarının belirli bir katını aşan borçlanmalarının vergi açısından sermaye sayılmasıdır.Özel durum açıklamasıPayların değerini veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek bilgi ve olayların ihraççı tarafından derhal KAP'ta kamuya açıklanmasıdır.Özel sermaye fonuHalka açık olmayan şirketlere sermaye yatırımı yaparak belirli bir süre sonra değer artışıyla çıkış hedefleyen yatırım fonudur.Özel usulsüzlük cezasıFatura ve benzeri belgelerin verilmemesi, alınmaması veya kayıt düzenine aykırılık gibi özel olarak sayılan fiiller için kesilen cezadır.Özkaynak değişim tablosuDönem içinde özkaynakların her bir bileşeninde meydana gelen değişiklikleri gösteren tablodur.Özkaynak yöntemiYatırımın ilk olarak maliyetle kaydedildiği, sonrasında yatırım yapılan işletmenin net varlıklarındaki yatırımcı payına göre düzeltildiği muhasebe yöntemidir.

P

Pay geri alımıŞirketin kendi paylarını piyasadan veya ortaklardan satın almasıdır.Pazar büyüklüğü (TAM / SAM / SOM)Bir ürün veya hizmet için toplam pazarın, şirketin hizmet verebileceği pazarın ve gerçekçi olarak elde edebileceği pazar payının büyüklüğüdür.Performans önemliliğiDüzeltilmemiş ve tespit edilmemiş yanlışlıkların toplamının genel önemlilik düzeyini aşma olasılığını azaltmak için genel önemliliğin altında belirlenen tutardır.Pişmanlık ve ıslahMükellefin, vergi idaresi tespit etmeden önce eksik veya hatalı beyanını kendiliğinden düzeltmesi hâlinde vergi ziyaı cezası kesilmemesini sağlayan müessesedir.

R

Raporlama döneminden sonraki olaylarRaporlama dönemi sonu ile finansal tabloların yayımlanması için onaylandığı tarih arasında ortaya çıkan olaylardır.ReeskontVadeli senetlere bağlı alacak ve borçların değerleme gününe kadar işlemiş faiz unsurunun ayrılarak bugünkü değerine indirgenmesidir.RefinansmanMevcut borçların yeni ve genellikle daha uygun koşullu bir finansmanla kapatılmasıdır.Rezerv denetimiKripto varlık hizmet sağlayıcısının müşterilerine ait varlıkları gerçekten ve tam olarak muhafaza ettiğinin bağımsız denetçi tarafından doğrulanmasıdır.Riskten korunma muhasebesiRiskten korunma aracı ile korunan kalemin kâr veya zarar etkilerinin aynı dönemde muhasebeleştirilmesini sağlayan özel muhasebe yaklaşımıdır.

S

Sarbanes-Oxley Yasası (SOX)ABD'de 2002 yılında yürürlüğe giren, halka açık şirketlerde finansal raporlama üzerindeki iç kontrolün yönetimce değerlendirilmesini ve denetçi tarafından raporlanmasını öngören yasadır.Satın alma bedeli dağılımı (PPA)İşletme birleşmesinde ödenen bedelin, edinilen tanımlanabilir varlık ve yükümlülüklere gerçeğe uygun değerleri üzerinden dağıtılması ve kalan tutarın şerefiye olarak belirlenmesidir.Sera Gazı ProtokolüKurumların sera gazı emisyonlarını hesaplamaları ve raporlamaları için uluslararası alanda en yaygın kullanılan muhasebe ve raporlama çerçevesidir.Serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM)Mükelleflerin defterlerini tutma, finansal tablolarını hazırlama ve muhasebe, vergi konularında danışmanlık yapma yetkisine sahip meslek mensubudur.Sermaye maliyetiYatırımcıların, üstlendikleri risk karşılığında bir yatırımdan bekledikleri asgari getiri oranıdır.Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)Türkiye'de sermaye piyasalarının düzenlenmesi ve denetiminden sorumlu bağımsız idari otoritedir.Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)Avrupa Birliği'ne ithal edilen belirli ürünlerin üretimindeki gömülü karbon emisyonlarının fiyatlandırılmasını öngören AB düzenlemesidir.Sınırlı bağımsız denetimAra dönem finansal bilgilerin, esas olarak sorgulama ve analitik prosedürlerle incelenerek olumsuz güvence verildiği denetim türüdür.Sınırlı güvenceMakul güvenceye göre daha dar kapsamlı prosedürlere dayanan ve olumsuz ifadeyle verilen güvence düzeyidir.Sigorta sözleşmeleri (TFRS 17)Sigorta sözleşmelerinin tutarlı biçimde ölçülmesini ve sunulmasını sağlayan, sigorta yükümlülüklerini güncel tahminlerle ölçen standarttır.Sorumlu denetçiBağımsız denetim kuruluşu adına denetimi yürüten, sonuçlarından sorumlu olan ve denetçi raporunu imzalayan denetçidir.Stok sayımı gözlemiDenetçinin, stokların varlığını ve durumunu doğrulamak için işletmenin dönem sonu fiziki sayımına katılmasıdır.Stoklar (TMS 2)Olağan faaliyetler çerçevesinde satılmak üzere elde tutulan, üretim sürecinde bulunan veya üretimde kullanılacak ilk madde ve malzemelerdir.Suç gelirlerinin aklanmasıSuçtan elde edilen gelirlerin yasal kaynaklardan elde edilmiş gibi gösterilmesi amacıyla finansal sisteme sokulması ve kaynağının gizlenmesidir.SuistimalHaksız veya yasa dışı bir menfaat elde etmek amacıyla bilerek yapılan aldatıcı eylemlerdir; varlıkların kötüye kullanılması ve hileli finansal raporlama başlıca türleridir.Suistimal incelemesiŞüpheli bir usulsüzlük veya hile iddiasının kanıtlarla ortaya konması, kapsamının ve zararın belirlenmesi amacıyla yapılan özel incelemedir.Sürdürülebilirlik güvence denetimiSürdürülebilirlik raporunda yer alan bilgilerin ilgili raporlama standartlarına uygun hazırlanıp hazırlanmadığına ilişkin bağımsız denetçi tarafından güvence verilmesidir.

Ş

Şartlı görüşFinansal tablolardaki yanlışlıkların ya da kanıt eksikliğinin önemli olduğu ancak yaygın olmadığı durumlarda denetçinin verdiği görüştür.Şeffaflık raporuKamu yararını ilgilendiren kuruluşları denetleyen bağımsız denetim kuruluşlarının, yapıları, kalite kontrol sistemleri ve bağımsızlık uygulamaları hakkında yayımladığı yıllık rapordur.Şerefiyeİşletme birleşmesinde ödenen bedelin, edinilen işletmenin tanımlanabilir net varlıklarının gerçeğe uygun değerini aşan kısmıdır.Şüpheli işlem bildirimiYükümlülerin, bir işlemin suç gelirlerinin aklanması veya terörün finansmanıyla ilgili olduğuna dair şüphe ya da makul şüphe bulunması hâlinde MASAK'a yaptığı bildirimdir.

T

Tam tasdikYeminli mali müşavirin, mükellefin yıllık beyannamesinin mevzuata uygunluğunu defter, kayıt ve belgeler üzerinden inceleyerek tasdik etmesidir.TecilVadesinde ödenemeyen kamu alacağının, mükellefin talebi ve teminat göstermesi üzerine belirli bir süre ertelenmesi veya taksitlendirilmesidir.Temel performans göstergesi (KPI)Bir kurumun stratejik hedeflerine ulaşma düzeyini ölçmek için kullanılan sayısal göstergedir.TFRS 20 (Düzenleyici varlıklar ve yükümlülükler)Tarifesi düzenlemeye tabi işletmelerin, tarife mekanizmasından kaynaklanan dönemler arası zamanlama farklarını düzenleyici varlık ve yükümlülük olarak raporlamasını sağlayan standarttır.TMS 29 (Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama)Fonksiyonel para birimi yüksek enflasyonlu bir ekonominin para birimi olan işletmelerin finansal tablolarını raporlama dönemi sonundaki satın alma gücüyle ifade etmesini gerektiren standarttır.Transfer fiyatlandırmasıİlişkili kişiler arasında yapılan mal, hizmet ve finansman işlemlerinin fiyatlandırılmasıdır; vergi mevzuatı bu fiyatların emsallere uygun olmasını şart koşar.TSRS 1Sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin açıklanmasına ilişkin genel hükümleri belirleyen standarttır.TSRS 2İklimle ilgili risk ve fırsatların raporlanmasına ilişkin açıklama gerekliliklerini belirleyen standarttır.Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS)KGK tarafından Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS/IFRS) ile uyumlu olarak yayımlanan finansal raporlama standartlarıdır.Türkiye Muhasebe Standartları (TMS)TFRS setinin, Uluslararası Muhasebe Standartları (IAS) karşılığı olan standartlarıdır.Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS)KGK tarafından ISSB standartları esas alınarak yayımlanan, şirketlerin sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgileri raporlamasına yönelik standartlardır.

U

Uç değerİndirgenmiş nakit akımları modelinde, açık tahmin döneminden sonraki tüm nakit akışlarının değerini tek bir tutarda ifade eden değerdir.UFRS (IFRS)Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) tarafından yayımlanan ve dünyada 140'tan fazla ülkede kullanılan finansal raporlama standartlarıdır.US GAAPAmerika Birleşik Devletleri'nde finansal raporlamada uygulanan ve FASB tarafından belirlenen genel kabul görmüş muhasebe ilkeleridir.Usulsüzlük cezasıVergi kanunlarının şekil ve usule ilişkin hükümlerine uyulmaması hâlinde, vergi ziyaı olup olmadığına bakılmaksızın kesilen maktu cezadır.Uygunluk görüşü (fairness opinion)Bir birleşme, satın alma veya pay devrinde öngörülen bedelin finansal açıdan makul olup olmadığına ilişkin bağımsız uzman görüşüdür.Uyum görevlisiYükümlü kuruluşta suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanının önlenmesine ilişkin uyum programının yürütülmesinden sorumlu yetkili kişidir.Uyum programıBir kurumun yasal düzenlemelere ve iç politikalara uyumunu sağlamak için oluşturduğu politika, prosedür, kontrol, eğitim ve izleme faaliyetlerinin bütünüdür.UzlaşmaTarh edilen vergi ve kesilen cezalar konusunda mükellef ile vergi idaresinin, dava açılmadan önce anlaşmaya varmasını sağlayan idari yoldur.

Ü

Üzerinde mutabık kalınan prosedürlerDenetçinin, işletme ve varsa üçüncü tarafla birlikte belirlenen prosedürleri uygulayıp güvence vermeden yalnızca bulguları raporladığı çalışmadır.

V

Varlıklarda değer düşüklüğüBir varlığın defter değerinin geri kazanılabilir tutarını aşması durumunda aradaki farkın zarar olarak muhasebeleştirilmesidir.VERBİSKişisel Verileri Koruma Kurumu tarafından tutulan Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi'dir.Vergi incelemesiVergi idaresinin, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu mükellefin defter, kayıt ve belgeleri üzerinden araştırıp tespit etmesidir.Vergi kesintisi (stopaj)Belirli ödemeleri yapan kişi ve kurumların, ödeme sırasında vergiyi keserek hak sahibi adına vergi dairesine yatırmasıdır.Vergi takvimiBeyanname verme ve vergi ödeme sürelerini gösteren takvimdir.Vergi ziyaı cezasıMükellefin vergilendirmeye ilişkin ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi sonucu verginin eksik tahakkuk etmesi hâlinde kesilen cezadır.Veri sorumlusuKişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişidir.

Y

Yatırım amaçlı gayrimenkullerKira geliri veya değer artışı ya da her ikisini birden elde etmek amacıyla elde tutulan arazi ve binalardır.Yatırım teşvik belgesiDevlet yardımları kapsamındaki yatırımlar için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen ve vergi indirimi, KDV istisnası gibi destekler sağlayan belgedir.Yatırımcı ilişkileriŞirket ile mevcut ve potansiyel yatırımcılar, analistler arasındaki iletişimi yürüten fonksiyondur.Yeminli mali müşavir (YMM)Mükelleflerin vergi beyannamelerini ve belirli işlemlerini mevzuata uygunluk açısından tasdik etme yetkisine sahip meslek mensubudur.Yeniden değerleme (VUK)Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin ve birikmiş amortismanlarının vergi mevzuatına göre güncel değerlere getirilmesidir.Yeşil finansmanÇevresel fayda sağlayan projelerin finansmanı için kullanılan yeşil tahvil, yeşil kredi ve sürdürülebilirlik bağlantılı kredi gibi araçlardır.Yönetim beyan mektubuYönetimin, finansal tablolara ve denetçiye sağlanan bilgilerin tamlığına ilişkin sorumluluklarını yazılı olarak teyit ettiği mektuptur.Yönetim mektubuDenetçinin, denetim sırasında tespit ettiği iç kontrol eksikliklerini ve iyileştirme önerilerini yönetime yazılı olarak bildirdiği belgedir.

Teklif talebi

Tanımın ötesinde, şirketinize etkisini konuşalım

Bir standardın ya da mevzuat değişikliğinin finansal tablolarınıza etkisini uzmanlarımızla değerlendirin.

Kurucu ortak gözetiminde
SFAI uluslararası ağ üyesi
Yazılı ve şeffaf teklif

ya da arayın: +90 212 951 02 47