Risk ve fırsat matrisi, önemlilik çalışmasının ve risk yönetiminin somut çıktısıdır. TSRS bu matrisi bir form olarak istemez; ancak standardın gerektirdiği tespit, değerlendirme ve izleme faaliyetlerini belgelemek için pratik bir araçtır. Bu yazıdaki örnek tamamen kurgusaldır; sayısal puan yerine nitel dereceler (düşük, orta, yüksek) kullanılmıştır. Önemlilik çalışması için "TSRS Raporlamasında Önemlilik Analizi Nasıl Yapılır?" makalesine bakınız.
Matrisin amacı
Matris üç soruya cevap verir: Hangi konular var? Hangileri öncelikli? Her biri için kim ne yapıyor? İyi bir matris, konuşmaları kişilerden bağımsız hâle getirir ve kurula sunulacak ortak bir zemin oluşturur.
Önerilen sütunlar
| Sütun | Açıklama |
|---|---|
| Konu | Risk veya fırsatın adı |
| Tür | Risk mi fırsat mı; iklim mi, diğer mi |
| Kaynak | Fiziksel, politika, teknoloji, piyasa, itibar, insan, tedarik vb. |
| Etki alanı | İş modeli, değer zinciri, finansal kalem |
| Vade | Kısa, orta, uzun (şirketin tanımladığı vadelere göre) |
| Olasılık | Düşük, orta, yüksek |
| Büyüklük | Düşük, orta, yüksek |
| Önemli mi? | Evet/hayır ve gerekçe |
| Mevcut kontrol | Şu an yapılan |
| Yanıt | Planlanan eylem |
| Sahip | Sorumlu kişi/birim |
| İlgili metrik | Hangi göstergeyle izleniyor |
| Gözden geçirme | Son güncelleme |
Sütun sayısı şirkete göre sadeleştirilebilir. Önemli olan, "önemli mi?" sütununun gerekçeyle doldurulmasıdır.
Kurgusal şirket: Örnek Lojistik A.Ş.
Aşağıdaki matris tamamen kurgusaldır ve hiçbir gerçek şirketi temsil etmez. Şirket, karayolu ve depo hizmetleri veren bir lojistik firmasıdır.
| Konu | Tür | Vade | Olasılık | Büyüklük | Önemli mi? | Yanıt | Sahip |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Akaryakıt kaynaklı emisyon düzenlemeleri | Risk (geçiş) | Orta | Yüksek | Orta | Evet: maliyet ve müşteri beklentisi | Filo verimliliği ve yakıt izleme | Operasyon |
| Aşırı hava olaylarının güzergâhlara etkisi | Risk (fiziksel) | Kısa-orta | Orta | Orta | Evet: hizmet sürekliliği | Güzergâh planı, sigorta | Operasyon |
| Depo enerji maliyeti | Risk/fırsat | Orta | Yüksek | Orta | Evet | Verimlilik yatırımı | Tesis yönetimi |
| Düşük emisyonlu filo talebi | Fırsat | Orta-uzun | Orta | Orta | Değerlendiriliyor | Pilot filo | Ticari |
| Sürücü sağlığı ve güvenliği | Risk (insan) | Kısa | Orta | Yüksek | Evet | Eğitim ve izleme | İK |
| Alt yüklenici uygunsuzluğu | Risk (tedarik) | Kısa-orta | Düşük | Yüksek | Evet | Denetim ve sözleşme | Satın alma |
| Müşteri raporlama talepleri | Fırsat/risk | Kısa | Yüksek | Orta | Evet | Veri altyapısı | Finans |
Bu tablo yapısal bir örnektir; derece ve gerekçeler gerçek bir şirkette veri ve paydaş girdisiyle belirlenir.
Nitel derecelendirme nasıl yapılır?
Derece tanımları önceden yazılmalıdır. Örneğin "yüksek büyüklük", şirketin finansal akışını, performansını veya sermaye erişimini belirgin etkileme potansiyeli olarak tarif edilebilir; "düşük" ise kayda değer etki beklenmeyen durum olarak. Tanımların şirkete özgü olması ve kurulca onaylanması gerekir. Sayısal eşik kullanılacaksa bunlar şirketin kendi risk iştahı ve materyalite yaklaşımına bağlı olmalıdır.
Matristen rapora
Matris, doğrudan rapor değildir; raporun dayanağıdır. Önemli çıkan her satır, TSRS 1'in dört başlığında (yönetişim, strateji, risk yönetimi, metrikler ve hedefler) ilgili yerde işlenir. Önemli çıkmayan satırlar için de gerekçe saklanır; güvence sağlayıcı "neden dışarıda bıraktınız?" sorusunu sorabilir. Kapsam eşikleri ve yükümlülüğünüz:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
TSRS 1'in nasıl uygulanabileceğine dair kurgusal bir örnek için TSRS 1 Uygulama Örneği: Üretim Şirketi makalesine, iklim boyutu için TSRS 2 Uygulama Örneği: İklim Risk Analizi makalesine bakınız.
Matrisi canlı tutmak
- Matris yılda en az bir kez ve önemli bir olay olduğunda gözden geçirilir.
- Her satırın sahibi güncellemeyi yapar; koordinatör tutarlılığı denetler.
- Değişiklikler günlükte tutulur.
- Kurul önemli değişiklikler hakkında bilgilendirilir.
- Yanıt eylemleri tarihlenir ve takip edilir.
Güvence açısından
Güvence sağlayıcı matrisin kendisini değil, arkasındaki süreci inceler: Kimler katıldı? Hangi kaynaklar kullanıldı? Kriterler tutarlı mı? Karar kimde? Kurul onayı var mı? Bu nedenle matrisin yanında katılımcı listesi, toplantı notları, kaynak belgeler ve onay kayıtları da saklanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Matrisi yalnızca sürdürülebilirlik ekibiyle doldurmak
- Derece tanımlarını yazmamak
- "Önemli mi?" sütununu gerekçesiz bırakmak
- Matrisi bir kez doldurup güncellememek
- Eylem ve sahip atamamak
- Matris ile raporun birbirini tutmaması
Sık sorulan sorular
Matris kullanmak zorunlu mu?
Puanlama yapmalı mıyız?
Fırsatlar da önemli sayılır mı?
Matrisi kim onaylamalı?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.