Sera gazı emisyon hesabı, iklim açıklamalarının en teknik kısmıdır. Bu yazı, hesabın mantığını gerçek bir faktör değeri vermeden, yer tutucu sembollerle gösterir. Gerçek emisyon faktörleri, güncel ve kaynaklı olarak ilgili resmî veya bilimsel yayınlardan alınmalıdır; bu yazıda hiçbir faktör değeri verilmemiştir. Standardın emisyon hükümlerine ilişkin değişiklikler, 22.07.2026 tarihli ve 01/44275 sayılı Kurul Kararıyla (Resmî Gazete 28.07.2026, sayı 33323; KGK Duyuru 2026-31) 1.1.2027 ve sonrasında başlayan dönemler için duyurulmuştur. Kapsam eşikleri ve yükümlülüğünüz:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
Temel formül
Her emisyon kaleminin hesabı aynı mantığa dayanır:
Emisyon = Faaliyet verisi × Emisyon faktörü
Burada faaliyet verisi, emisyona yol açan faaliyetin ölçüsüdür (örneğin tüketilen yakıt miktarı veya elektrik); emisyon faktörü ise o faaliyetin birim başına yol açtığı emisyondur. Sonuç genellikle karbondioksit eşdeğeri cinsinden ifade edilir. Farklı gazlar için (karbondioksitin yanında diğer sera gazları) uygun dönüşüm katsayılarının kullanılması gerekir; hangi katsayı setinin kullanılacağı standarda ve yönteme bağlıdır.
Üç kapsam
| Kapsam | Anlamı | Örnek faaliyet |
|---|---|---|
| Kapsam 1 | Şirketin kontrolündeki kaynaklardan doğrudan emisyon | Tesis kazanında yakıt yakımı, şirket araçları, soğutucu gaz kaçağı |
| Kapsam 2 | Satın alınan enerjiden dolaylı emisyon | Satın alınan elektrik, buhar, ısıtma/soğutma |
| Kapsam 3 | Değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar | Satın alınan mallar, nakliye, iş seyahati, ürünün kullanımı |
Kapsam 3 kategorileri çok sayıdadır ve her şirket için hepsi önemli olmayabilir. Hangi kategorilerin ölçüleceği önemlilik değerlendirmesine ve standardın kolaylıklarına bağlıdır. "TSRS 2'de Kapsam 3 Emisyonları Nasıl Ele Alınır?" makalesine bakınız. Kapsam 3'e ilişkin ilk uygulama kolaylıkları Duyuru 2025-36 çerçevesinde uzatılmıştır; ayrıntı için ilgili duyuruya bakınız.
Kurgusal şirket: Örnek Metal Sanayi A.Ş.
Aşağıdaki şirket ve değerler tamamen kurgusaldır. Şirket tek tesisli bir üreticidir. Aşağıdaki "X", "F" gibi değerler yer tutucudur.
Kapsam 1 – doğal gaz kullanımı
| Öğe | Yer tutucu |
|---|---|
| Faaliyet verisi (dönem boyunca kazanda yakılan yakıt miktarı) | X1 (hacim birimi) |
| Emisyon faktörü | F1 (emisyon / hacim birimi) |
| Emisyon | X1 × F1 |
Kapsam 1 – şirket araçları
| Öğe | Yer tutucu |
|---|---|
| Faaliyet verisi (yakıt tüketimi) | X2 (hacim birimi) |
| Emisyon faktörü | F2 |
| Emisyon | X2 × F2 |
Kapsam 2 – satın alınan elektrik
| Öğe | Yer tutucu |
|---|---|
| Faaliyet verisi (tüketilen elektrik) | X3 (enerji birimi) |
| Emisyon faktörü (şebeke faktörü) | F3 |
| Emisyon | X3 × F3 |
Kapsam 2'nin konum bazlı mı, piyasa bazlı mı hesaplanacağı ve hangisinin açıklanacağı standart metnine ve yönteme bağlıdır.
Toplam
Toplam Kapsam 1 = (X1 × F1) + (X2 × F2) + diğer kaynaklar Toplam Kapsam 2 = X3 × F3 + diğer enerji türleri
Birim tutarlılığı: en sık hata
Faaliyet verisinin birimi, faktörün paydasıyla aynı olmalıdır. Hacim cinsinden toplanan yakıt için kütle bazlı faktör kullanmak veya farklı enerji birimlerini dönüştürmeden çarpmak, hesabı bozar. Bu nedenle:
- Her faaliyet verisinin birimi yazılır.
- Faktörün hangi birim için geçerli olduğu kontrol edilir.
- Gerekli dönüşümler ve dönüşüm katsayısı kaynağı belgelenir.
- Sonucun büyüklük mertebesi makul mü diye bir kez daha bakılır.
Faktör kaynağı
Her faktörün kaynağı, yayım yılı ve geçerlilik koşulu kayda geçirilir. Yıl değişince faktör güncellenmiş mi diye bakılır. Aynı faaliyet için farklı kaynak karışımı kullanılmaz; kaynak tercihi yazılı politikaya bağlanır. Faktör kaynağının seçimi ve yaklaşım standarda uygun olmalıdır.
Sınır ve konsolidasyon
Hesap yapılmadan önce organizasyonel sınır belirlenir: hangi tesisler ve iştirakler dahil? Finansal tablolarla uyumlu sınır, çoğu zaman en savunulabilir seçimdir. Kontrol yaklaşımı veya hisse yaklaşımı gibi yöntemlerden hangisinin kullanıldığı açıklanır. Gruplar için Holdingler İçin Konsolide TSRS Raporlaması makalesine bakınız.
Kontrol ve kanıt
- Faaliyet verisi, fatura veya sayaç okumasına bağlanır.
- Hesap dosyasında girdi, faktör ve sonuç ayrı bölümlerdedir.
- İkinci bir kişi hesabı bağımsız olarak yeniden yapar.
- Dönemler arası değişimler açıklanır.
- Hesap dosyası güvence sağlayıcıya izlenebilir biçimde sunulur.
TSRS Raporlama Veri Toplama Şablonu makalesine bakınız.
Sık yapılan hatalar
- Eski dönemin faktörünü yeni döneme taşımak
- Birimleri dönüştürmeden çarpmak
- Kapsam 2'de elektrik tüketimini eksik toplamak
- Soğutucu gaz kaçağı gibi küçük ama önemli kaynakları atlamak
- Sınırı finansal tablolarla uyumsuz belirlemek
- Yöntemi ve kaynakları yazmamak
Sık sorulan sorular
Faktör değerini sizden alabilir miyiz?
Kapsam 3'ü ilk yıl hesaplamak zorunda mıyız?
Hesaplama aracı gerekli mi?
Güvence aşamasında en çok ne sorulur?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Duyuru 2026-31: TSRS 2 Sera Gazı Emisyonlarına İlişkin Değişiklikler (Kurul Kararı 22.07.2026, sayı 01/44275; Resmî Gazete 28.07.2026, sayı 33323)
- KGK, Duyuru 2025-36 (13.06.2025)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.