TSRS Raporlamasında Veri Toplama ve Doğrulama

ARSEN Denetim · TSRS Rehberi · Son güncelleme: 8 Kasım 2026

Sürdürülebilirlik verisinde hatalar genellikle hesaplamadan değil, toplama ve aktarım aşamasından doğar: eksik tesis, yanlış birim, çift sayım, farklı dönem. Bu yazı, TSRS raporu için veri toplama ve doğrulama sürecini adım adım ele alır. Önerilen yöntemler ARSEN Denetim'in pratik yaklaşımıdır; mevzuat belirli bir toplama yöntemi öngörmez.

Toplama planı

Toplama başlamadan önce üç şey netleşmelidir:

Ne toplanacak? Veri envanterindeki kalemler ve her biri için raporlama dönemi. Şirketlerde Sürdürülebilirlik Veri Envanteri Nasıl Oluşturulur? makalesine bakınız.
Kimden toplanacak? Her verinin sahibi ve yedek sorumlusu.
Ne zaman toplanacak? Finansal kapanış takvimiyle uyumlu bir veri teslim tarihi.

Standart toplama formu

Her birim farklı biçimde veri gönderirse birleştirme ve kontrol zorlaşır. Standart bir form şu bilgileri içermelidir: veri adı ve birimi, dönem, kapsam (tesis, şirket), kaynak belge, hesaplama notu, tahmin olup olmadığı, hazırlayan ve onaylayan kişi.

TSRS'ye özgü ilke: aynı dönem, aynı kapsam

TSRS 1'e göre sürdürülebilirlik bilgisi, finansal tablolarla aynı raporlama dönemini ve aynı raporlayan işletmeyi kapsar. Toplama sırasında en sık hata, kapsamın finansal tablolarla uyuşmamasıdır: yıl içinde edinilen veya elden çıkarılan işletmeler, farklı dönemli veriler, kiralanan tesisler. Her veri için kapsam notu istenmesi bu riski azaltır.

Tedarikçi ve değer zinciri verisi

Kapsam 3 emisyonları gibi değer zinciri verisinde veri şirketin kendi sistemlerinde bulunmaz. TSRS 2, bu alanda doğrudan ölçümü tercih eder ancak tahmini kabul eder. Veri önceliği sırasıyla şöyledir: işletmeye özgü birincil veriler, ülke ve teknolojiyi yansıtan güncel veriler, doğrulanmış verilerdir. Pratikte şu yaklaşım önerilir:

Önemli tedarikçileri belirleyin ve onlardan doğrudan veri isteyin.
Veri alınamayan alanlarda harcama veya miktar bazlı tahmin yöntemlerini kullanın.
Her kalemde hangi veri düzeyinin kullanıldığını kayıt altına alın.
Yılları arası karşılaştırılabilirlik için yöntemi sabit tutun.

KGK'nın Kurul Kararında Kapsam 3 emisyonlarına ilişkin kolaylıklar vardır; güncel durum için TSRS Raporlama Dönemleri ve Yayın Takvimi makalesine bakınız.

Bir örnek: enerji tüketimi verisinin yolu

Üretim tesisinden gelen elektrik tüketimi verisi şu yolu izleyebilir: tesis sorumlusu sayaç okumalarını ve faturaları forma girer; koordinatör faturalardaki toplamla form toplamını karşılaştırır; emisyon hesabı yapan kişi kullanılan faktörü ve kaynağını kaydeder; ikinci bir kişi hesabı yeniden yapar; sonuç önceki dönemle ve üretim hacmiyle karşılaştırılır; sapma varsa tesis sorumlusundan açıklama alınır. Her adımın izi, envanterdeki kanıt alanına işlenir.

Doğrulama adımları

Adım	Ne yapılır?
Kaynak karşılaştırma	Rapordaki rakam, kaynak belge ve sistem kaydıyla karşılaştırılır
Yeniden hesaplama	Bağımsız bir kişi hesabı tekrarlar
Makullük testi	Önceki dönemle, bütçeyle, benzer tesislerle ve faaliyet hacmiyle karşılaştırılır; sapma açıklanır
Eksiksizlik kontrolü	Tüm tesis, şirket ve kaynakların dahil olduğu doğrulanır
Birim ve dönüşüm kontrolü	kWh/MWh, litre/m³, para birimi gibi dönüşümler kontrol edilir
Çift sayım kontrolü	Aynı emisyon veya çalışan iki kez sayılmamalıdır
Finansal mutabakat	Finansal tablolardaki tutarlarla uyum gösterilir
Üst yönetim gözden geçirmesi	Büyük sapmalar ve yargı gerektiren konular ele alınır

Tahmin ve belirsizlik

TSRS 1, ölçümü yüksek belirsizlik taşıyan tutarların kullanılmasını yasaklamaz; bu durumda belirsizlik kaynaklarını ve varsayımları açıklamayı ister. Makul tahminler standartta kabul edilir. Toplama aşamasında tahmin kullanılan her veri açıkça işaretlenmelidir.

Yöntem değişikliği ve hata düzeltme

Önceki dönemde kullanılan yöntemin değiştirilmesi veya hata bulunması durumunda ne yapılacağı baştan belirlenmelidir. TSRS 1, önemli geçmiş dönem hatalarının karşılaştırmalı tutarların yeniden düzenlenmesiyle düzeltilmesini öngörür. Yöntem değişikliği yapılırsa gerekçesi ve etkisi kayıt altına alınmalıdır.

Veri güvenliği ve gizlilik

Çalışan, müşteri ve tedarikçiye ilişkin bilgiler kişisel veri içerebilir. Toplama formlarında yalnızca gerekli bilgi istenmeli, ham veri mümkünse anonim veya toplulaştırılmış paylaşılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

Doğrulamayı raporun son haftasına bırakmak
Tahmin ile ölçümü ayırt etmeden toplamak
Dönem veya kapsam farkını fark etmemek
Yöntemi yazılı hale getirmemek
Tedarikçi talebini son anda göndermek

Sık sorulan sorular

Toplama ve doğrulama ne zaman başlamalı?

Önemlilik sonucu ve veri envanteri hazır olur olmaz. Doğrulama toplama ile eş zamanlı yürütülmelidir.

Tedarikçiler veri vermezse ne yapılır?

Tahmin yöntemleri kullanılır; hangi yöntemin ve veri düzeyinin kullanıldığı kayıt altına alınır. Tedarikçi talebini ise bir sonraki dönem için süreçleştirmek gerekir.

Tüm verinin doğrulanması şart mı?

Doğrulamanın derinliği veri riskine göre belirlenir. Raporda taşıdığı önem büyük olan ve hata riski yüksek veriler daha yoğun kontrol edilmelidir.

Doğrulama için dış destek gerekir mi?

Zorunlu değildir. Ancak teknik hesaplamalarda dış uzman desteği alınabilir; bağımsızlık konusu güvence sağlayıcıyla ayrıca ele alınmalıdır.

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.