ESG, yönetim kurullarında sık duyulan, ancak çoğu zaman farklı anlamlarda kullanılan bir kavramdır. Kimi için bir derecelendirme skorudur, kimi için bir rapor başlığı, kimi için bir yatırım stratejisi. Bu yazı kavramı sade biçimde tanımlar, üç faktörün neleri kapsadığını gösterir ve bir sonraki makalede ele alınan TSRS ilişkisine zemin hazırlar.
Tanım
ESG, İngilizce Environmental, Social, Governance ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede çevre, sosyal ve yönetişim anlamında ÇSY olarak da kullanılır. KGK'nın Haziran 2022 tarihli duyurusu, sürdürülebilirlik raporlamasını işletmelerin ekonomik, çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim performansını açıklaması olarak tanımlar ve yatırımcıların finansal verilerin yanında çevre, sosyal ve yönetişim konularında da bilgi talep ettiğini belirtir.
Bu cümle ESG'nin iki yönünü ortaya koyar: ESG, bir yandan işletmenin performansını (ne yaptığını) ifade eder, öte yandan yatırımcıların bu performansa dair bilgi talebini (ne bilmek istediklerini) tarif eder.
Üç faktör
Aşağıdaki tablo, her faktörün yaygın kullanımdaki konu başlıklarını ve finansal bağlantısını özetler:
| Faktör | Tipik konular | Finansal bağlantı (örnek) |
|---|---|---|
| Çevresel (E) | İklim değişikliği, sera gazı emisyonu, enerji ve su kullanımı, atık, doğal kaynaklar | Enerji maliyeti, karbon düzenlemeleri, fiziksel hasar riski |
| Sosyal (S) | Çalışan sağlığı ve güvenliği, çalışma koşulları, insan hakları, tedarik zinciri, müşteri ve toplum ilişkileri | İş gücü devir maliyeti, tedarik kesintisi, itibar |
| Yönetişim (G) | Yönetim kurulu yapısı ve gözetimi, etik ve uyum, risk yönetimi, ücretlendirme, şeffaflık | Karar kalitesi, uyum maliyeti, finansmana erişim |
Tablo, genel kabul gören kullanıma dayanan bir özettir. TSRS kapsamında hangi konunun açıklanacağını bu sınıflandırma değil, işletmeye özgü önemlilik değerlendirmesi belirler.
Çevresel faktör
Çevresel faktör, işletmenin doğal çevre ile etkileşimini ve bu etkileşimden doğan riskleri kapsar. İklimle ilgili konular bu başlığın en görünür parçasıdır: sera gazı emisyonları, enerji verimliliği, iklim olaylarının tesislere etkisi ve düşük karbonlu ekonomiye geçiş.
Sosyal faktör
Sosyal faktör, işletmenin çalışanları, tedarikçileri, müşterileri ve toplumla ilişkisini kapsar. İş sağlığı ve güvenliği, eşit fırsat, tedarik zincirinde çalışma koşulları ve insan hakları bu başlığa girer.
Yönetişim faktörü
Yönetişim faktörü, işletmenin nasıl yönetildiğini, kimin neyi gözettiğini ve hangi kontrollerin bulunduğunu ifade eder. Yönetim kurulunun yapısı ve yetkinliği, etik kurallar, yolsuzlukla mücadele, risk yönetimi ve ücretlendirme politikaları bu faktörün konularıdır.
Neden üç faktör birlikte düşünülür?
Üç faktör, aynı olayın farklı yüzleri olabilir. Bir tesisteki iş kazası sosyal bir konudur; ancak kazanın nedeni zayıf bir risk yönetimi (yönetişim) ya da eskimiş bir ekipman (çevresel ve operasyonel) olabilir ve sonucu üretim kaybı, tazminat ve itibar kaybı gibi finansal etkilere dönüşebilir. Bu nedenle ESG konuları tek tek değil, işletmenin bütününü etkileyen risk ve fırsatlar olarak ele alınır.
ESG'nin farklı çıktıları
ESG kavramı, pratikte üç farklı çıktıyla karşımıza çıkar:
| Çıktı | Kim hazırlar? | Amacı |
|---|---|---|
| ESG performansı | İşletmenin kendisi | Gerçek uygulamalar ve sonuçlar |
| ESG skoru / derecelendirmesi | Üçüncü taraf kuruluşlar | Yatırımcılar için karşılaştırmalı değerlendirme |
| ESG / sürdürülebilirlik raporu | İşletme (güvence ile desteklenebilir) | Paydaşlara bilgi sunmak |
TSRS Uyumlu Sürdürülebilirlik Raporu, üçüncü sütundaki raporlardan biridir; ancak diğerlerinin yerini almaz. Skor ve derecelendirmeler, üçüncü tarafların kendi yöntemleriyle ürettiği değerlendirmelerdir ve işletmenin hukuki rapor yükümlülüğüyle doğrudan ilgili değildir.
ESG'de sık yapılan yanlış anlamalar
- "ESG yalnızca çevredir." Hayır; sosyal ve yönetişim alanları eşit ölçüde önemlidir ve çoğu zaman çevresel risklerin yönetimini belirler.
- "ESG yalnızca büyük şirketlerin konusudur." ESG, her işletmenin risklerini etkileyen bir kavramdır; ancak raporlama yükümlülüğü kategori ve ölçek ölçütlerine bağlıdır.
- "ESG skoru yüksekse TSRS'ye uyumluyuz." Hayır; skor üçüncü bir tarafın değerlendirmesidir, TSRS ise bir raporlama standardıdır.
- "ESG maliyet yaratır, değer yaratmaz." Bu değerlendirme duruma göre değişir; finansmana erişim, maliyet yönetimi ve risk azaltımı yönünde somut etkiler oluşabilir.
Yönetim kurulu için üç soru
- Şirketimizin finansal performansını en çok etkileyen çevresel, sosyal ve yönetişim konuları hangileri?
- Bu konuların yönetimi kurul düzeyinde gözetiliyor mu, kimin sorumluluğunda?
- Finansörlerimiz, müşterilerimiz ve yatırımcılarımız hangi ESG bilgilerini bizden istiyor?
Bu sorulara verilen yanıtlar, bir sonraki adım olan TSRS ile ESG Arasındaki İlişki makalesindeki önemlilik değerlendirmesinin de başlangıç noktasıdır.
Sık sorulan sorular
ESG ile ÇSY aynı şey midir?
ESG raporu hazırlamak zorunlu mudur?
ESG skoru nedir, kim verir?
ESG konularının hepsi rapora girmek zorunda mıdır?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının Belirlenmesi ve Yayımlanması (Haziran 2022; Resmî Gazete 04.06.2022, sayı 31856)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Sürdürülebilirlik Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.