TSRS Raporlamasında Değer Zinciri Nasıl Değerlendirilir?

ARSEN Denetim · TSRS Rehberi · Son güncelleme: 8 Kasım 2026

Birçok sürdürülebilirlik riski şirketin duvarlarının dışında başlar: tedarikçinin tesisinde, lojistik ağında, müşterinin kullanım aşamasında. Bu nedenle TSRS, değer zincirini raporlamanın doğal bir parçası sayar. Bu yazı, değer zincirinin ne olduğunu ve nasıl değerlendirilebileceğini anlatır. Önerilen yöntem ARSEN Denetim'in pratik yaklaşımıdır.

Değer zinciri nedir?

TSRS 1'e göre bir işletmenin değer zinciri, işletmenin iş modeliyle ve işletmenin faaliyet gösterdiği dış çevreyle ilgili faaliyetlerin, kaynakların ve ilişkilerin tamamını kapsar. Bu; işletmenin ürün veya hizmetinin kavramsal tasarımından teslimatına, tüketimine ve ömrünün sonuna kadar olan süreçlerdeki faaliyetleri, kaynakları ve ilişkileri içerir. Hem işletmenin kendi faaliyetleri hem de tedarik, pazarlama, dağıtım, finansman ve işletmenin kaynakları ve faaliyetleri ile ilgili ilişkiler değer zinciri içindedir.

Neden önemli?

Değer zinciri üç noktada TSRS raporuna girer:

Risk ve fırsatların belirlenmesi: Zincirin herhangi bir halkasından doğan riskler, makul ölçüde beklenen finansal etkisi varsa rapora girer.
Strateji açıklamaları: Risk ve fırsatların iş modeline ve değer zincirine etkisi ve yoğunlaşma noktaları açıklanır.
Emisyonlar: TSRS 2'de Kapsam 3 emisyonları, işletmenin dışındaki değer zinciri faaliyetlerinden kaynaklanan dolaylı emisyonları kapsar.

Değerlendirme yöntemi: beş adım

1. Zinciri haritalayın

Girdiden tüketime kadar zinciri sade bir şema olarak çizin: ham madde ve ara girdi tedarikçileri, taşeronlar, lojistik, üretim, dağıtım, müşteriler ve kullanım sonrası aşama. Harita ilk aşamada ayrıntılı olmak zorunda değildir; önemli halkaları göstermesi yeterlidir.

2. Yoğunlaşmayı belirleyin

Zincirin hangi bölümünde risk yoğunlaşıyor? Örneğin tek bir bölgeye bağlı tedarik, su kıtlığı yaşayan bir coğrafyadaki üretim, yoğun karbonlu bir girdiye bağımlılık gibi. TSRS 1, bu yoğunlaşma noktalarının açıklanmasını bekler.

3. Önceliklendirin

Tüm zinciri aynı derinlikte incelemek gerçekçi değildir. Harcama büyüklüğü, tedarikte tek kaynak bağımlılığı, risk maruziyeti ve emisyon yoğunluğu gibi ölçütlerle önemli halkalar seçilir.

4. Veri toplayın

Veri önceliği şöyle olabilir: önce işletmeye özgü birincil veri, sonra ülke ve teknolojiyi yansıtan güncel veri, en son doğrulanmış genel veri. TSRS 2, Kapsam 3 için doğrudan ölçümü tercih eder, tahmini ise kabul eder. Hangi veri düzeyinin kullanıldığı kayıt altına alınmalıdır.

5. Tedarikçiyle iletişim kurun

Önemli tedarikçilere standart bir veri talep formu gönderin; talebin amacını, veri kalitesi beklentisini ve geri dönüş tarihini açıkça yazın. Tedarikçi sayısı çoksa kademeli bir yaklaşım izleyin: önce en önemli yüz tedarikçi veya harcamanın büyük bölümünü oluşturan grup gibi. (Sayılar örnektir; şirketin durumuna göre belirlenmelidir.)

Kapsam 3 ve kolaylıklar

KGK'nın kararlarında Kapsam 3 emisyonlarına ilişkin geçiş kolaylıkları bulunmaktadır; bu kolaylıkların güncel kapsamı ve süresi için TSRS Raporlama Dönemleri ve Yayın Takvimi makalesine ve Kurul Kararlarına bakılmalıdır.

Veri kalitesi ve belirsizlik

Değer zinciri verisi çoğunlukla tahmine dayanır. TSRS 1, yüksek ölçüm belirsizliği içeren tutarların açıklanmasında belirsizlik kaynaklarının ve varsayımların belirtilmesini ister. Tahmin kullanımı yasak değildir; önemli olan yöntemin tutarlı, açık ve savunulabilir olmasıdır.

Sınırlar: nereye kadar gidilir?

Değer zincirinin tamamı sonsuz derinlikte incelenmez. TSRS 1, makul ve desteklenebilir bilgi kullanımı ve aşırı maliyet veya çaba olmaksızın ulaşılabilen bilgi ilkesini benimser. Yani şirketin bilgiye erişim imkânı oranında değerlendirme beklenir. Sınır kararları (hangi halkaların, hangi gerekçeyle dışarıda tutulduğu) kayıt altına alınmalıdır.

Değer zinciri değerlendirmesinde belgeler

Zincir haritası ve versiyonları
Önceliklendirme ölçütleri ve sonuçları
Tedarikçi veri talepleri ve yanıtları
Kullanılan tahmin yöntemleri ve kaynakları
Dışarıda bırakılan halkaların gerekçesi

Sık yapılan hatalar

Değer zincirini yalnızca emisyon hesabı olarak görmek
Tüm tedarikçilere aynı anda ve genel bir anketle başvurmak
Veri düzeylerini (birincil, ikincil) karıştırmak
Sınır kararlarını belgelendirmemek
Zincirin müşteri tarafını (kullanım ve ömür sonu) unutmak

Sık sorulan sorular

Değer zinciri raporda nasıl yer alır?

Risk ve fırsatların belirlenmesinde, strateji açıklamalarında (etki ve yoğunlaşma) ve emisyon metriklerinde (Kapsam 3) yer alır.

Tedarikçilerimiz veri vermezse ne yapılır?

Tahmin yöntemleri kullanılır; hangi yöntemin ve hangi veri düzeyinin kullanıldığı kayıt altına alınır. Tedarikçi iletişimi sonraki dönemler için süreçleştirilir.

Değer zincirinin tamamını incelemek zorunda mıyız?

Hayır. Makul ve desteklenebilir bilgi ilkesi gereği önemli halkalar önceliklendirilir; sınır kararları belgelenir.

Finans sektörü için değer zinciri nasıl değerlendirilir?

Finans sektöründe müşteriler ve yatırımlar zincirin önemli parçasıdır; TSRS 2 finanse edilen emisyonlar için ek açıklamalar ister. Bu konuda 2026'da yapılan TSRS 2 sera gazı değişiklikleri de dikkate alınmalıdır.

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.