Sürdürülebilirlik raporlamasında "hangi konuları yazacağız?" sorusunun cevabı, risk ve fırsat belirleme çalışmasından çıkar. Bu çalışma iyi yapılmazsa rapor ya gereksiz konularla şişer ya da kritik bir riski gözden kaçırır. Bu yazı, belirleme sürecini adım adım ele alır. Yöntem önerileri ARSEN Denetim'in pratik yaklaşımıdır; mevzuat belirli bir yöntem öngörmez.
Standart ne istiyor?
TSRS 1, işletmenin gelecekteki finansal yeterliliğini makul ölçüde etkilemesi beklenen sürdürülebilirlik ile ilgili risk ve fırsatları belirlemesini ve açıklamasını ister. Belirleme sırasında standart, işletmenin muhakeme yapmasını ve rapor tarihinde, aşırı maliyet veya çaba olmaksızın ulaşılabilen makul ve desteklenebilir bilgiyi kullanmasını bekler. Konu için özel bir TSRS (örneğin iklim için TSRS 2) varsa onun hükümleri esas alınır; yoksa SASB Standartları, CDSB Çerçeve Uygulama Rehberi, GRI ve ESRS gibi rehberlik kaynakları dikkate alınabilir ve kullanılan kaynaklar açıklanır.
Risk ve fırsat nedir?
Sürdürülebilirlik ile ilgili risk, işletmenin finansal durumunu, performansını veya nakit akışlarını olumsuz etkileyebilecek bir durumdur. Fırsat ise aynı alanlarda olumlu etki yaratabilecek bir durumdur. TSRS 2'de iklim kaynaklı riskler fiziksel risk (aşırı hava olayları, su kıtlığı gibi) ve geçiş riski (düzenleme, teknoloji, piyasa ve itibar değişimleri) olarak ayrılır. Diğer alanlarda aynı sınıflandırma zorunlu değildir; ancak işletmeler genellikle kendi riskleri için benzer bir sınıflama kullanır.
Dört adımlı belirleme süreci
1. Evren: nerelere bakılacak?
Başlangıçta geniş bir liste oluşturulur. Bu liste üç yönden beslenebilir:
- İşletmenin kendi faaliyetleri: Tesisler, süreçler, ürünler, tedarikçiler, müşteriler, çalışanlar.
- Çevre ve toplum: İklim, su ve enerji kaynakları, düzenleme, toplumsal beklentiler, finansörlerin talepleri.
- Rehberlik kaynakları: Sektörünüz için SASB gibi çerçevelerde yer alan konu listeleri. Bu listeler kopyalanacak bir cevap değil, düşünce başlatıcıdır.
2. Toplama: kimlerle konuşulacak?
Risk ve fırsatlar tek bir birimde görünmez. Finans, operasyon, satın alma, insan kaynakları, hukuk, risk yönetimi ve üst yönetim ayrı ayrı dinlenmelidir. Atölye yöntemi iyi sonuç verir: farklı birimlerden temsilcilerle, her faaliyet alanı için "ne olursa bize zarar verir, ne olursa bize fayda sağlar?" sorusu sorulur. Müşteri, finansör ve tedarikçi geri bildirimleri de değerli girdidir.
3. Tanımlama: net bir kayıt
Her risk veya fırsat için aşağıdaki alanlar doldurulur:
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Tanım | Tek cümleyle ne olabilir? |
| Tür | Fiziksel, geçiş, diğer risk; fırsat |
| Kaynak | Çevresel, sosyal, yönetişim veya iklim |
| Vade | Kısa, orta veya uzun (şirketin kendi tanımına göre) |
| Etkilenen alan | İş modelinin, değer zincirinin veya varlığın hangi bölümü? |
| Olası finansal etki | Gelir, maliyet, varlık, borç, finansmana erişim, sermaye maliyeti |
| Sahip | Takip eden birim veya kişi |
4. Gözden geçirme
Liste her raporlama döneminde güncellenmelidir. Yeni düzenlemeler, tesis değişiklikleri, edinimler ve piyasa gelişmeleri listeye yansımalıdır.
Vadelerin tanımı
TSRS 1, kısa, orta ve uzun vade için sabit süre vermez; işletmenin kendi vadelerini tanımlamasını ve raporda belirtmesini bekler. Vadeler genellikle şirketin planlama ufkuna, yatırım döngüsüne ve varlıklarının ömrüne göre belirlenir. Örneğin uzun ömürlü tesisleri olan bir şirkette uzun vade, hizmet sektöründeki bir şirkete göre daha uzun olabilir. Tanım yazılı olmalı ve riskler arasında tutarlı kullanılmalıdır.
Değer zinciri
Risk ve fırsatlar yalnızca işletmenin kendi faaliyetlerinden değil, değer zincirinden de doğar. Tedarikçilerin iklim riskleri, müşterilerin düzenleme baskısı veya dağıtım ağındaki sorunlar şirkete yansıyabilir. Değer zinciri değerlendirmesi için TSRS Raporlamasında Değer Zinciri Nasıl Değerlendirilir? makalesine bakınız.
Önemlilik ile ilişkisi
Belirleme çalışmasının çıktısı geniş bir "uzun liste"dir. Önemlilik değerlendirmesi bu listeyi finansal etkisi makul ölçüde beklenen "kısa liste"ye indirger. İki aşama birbirine karıştırılmamalı; hangi konunun neden listeden çıkarıldığı da kayıt altına alınmalıdır. Ayrıntılar için TSRS Raporlamasında Finansal Önemlilik Nedir? makalesine bakınız.
Kayıt ve izlenebilirlik
Sürecin güvence kapsamında savunulabilmesi için şunlar saklanmalıdır: atölye katılımcıları ve tarihleri, değerlendirilen konuların listesi, kullanılan rehberlik kaynakları, listeden çıkarılan konuların gerekçesi, kurul veya yönetim onayı. Bu belgeler TSRS Raporlaması İçin Hangi Belgeler Gereklidir? makalesindeki belge setinin parçasıdır.
Örnek: bir üretim şirketi için uzun liste
Aşağıdaki liste kurgusal bir örnektir ve herhangi bir şirketi göstermez:
- Enerji maliyetlerinde ve karbon düzenlemelerinde artış (geçiş riski)
- Tesislerde su kıtlığı nedeniyle üretim kesintisi (fiziksel risk)
- Tedarik zincirinde iş sağlığı ve güvenliği uygunsuzlukları (sosyal risk)
- Düşük emisyonlu ürünlere talep artışı (fırsat)
- Yenilenebilir enerji ile maliyet düşürme (fırsat)
- İş gücü devri ve nitelikli personel eksikliği (sosyal risk)
Her satırın vade, etkilenen alan ve finansal etki bilgisi ile tamamlanması gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Hazır bir konu listesini sorgulamadan kopyalamak
- Yalnızca sürdürülebilirlik biriminin katıldığı bir çalışma yapmak
- Vadeleri tanımlamamak
- Fırsatları unutmak; yalnızca risklere odaklanmak
- Süreci kayıt altına almamak
- Değer zincirini hiç değerlendirmemek
Sık sorulan sorular
Risk ve fırsat belirleme çalışması kaç kişiyle yapılmalı?
Belirlenen tüm riskler rapora girer mi?
Sektör çerçevelerindeki konu listelerini kullanabilir miyiz?
Belirleme çalışması her yıl tekrarlanmalı mı?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.