Yeşil finansman görüşmelerinde "taksonomi uyumlu mu?" sorusu sıkça sorulur ve bazen TSRS ile karıştırılır. Bu yazı iki kavramı ayırır. AB Taksonomisi AB hukukunun konusudur; bu yazıdaki bilgiler genel ve ikincil niteliktedir, resmî AB metinleriyle teyit edilmeden kullanılmamalıdır.
İki kavramın doğası
TSRS: Şirketin sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatlarını yatırımcı ve kredi verenlere açıklamasını sağlayan bir raporlama standardıdır. Yönetişim, strateji, risk yönetimi, metrikler ve hedefler yapısıyla çalışır. Ayrıntı için TSRS 1 Standardının Kapsamı ve Temel İlkeleri makalesine bakınız.
AB Taksonomisi: Hangi ekonomik faaliyetlerin çevresel olarak sürdürülebilir sayılabileceğini belirleyen bir sınıflandırma sistemidir. Genel olarak bir faaliyetin, belirli çevresel hedeflerden birine önemli katkı yapması, diğer hedeflere önemli zarar vermemesi ve asgari güvencelere uyması gibi ölçütleri taşıması beklenir.
Karşılaştırma
| Boyut | TSRS | AB Taksonomisi (genel çerçeve) |
|---|---|---|
| Niteliği | Raporlama standardı | Sınıflandırma sistemi |
| Soru | Şirketin risk/fırsatları ve yönetimi | Faaliyet sürdürülebilir sayılır mı? |
| Birim | Şirket / kurum | Ekonomik faaliyet |
| Çıktı | Sürdürülebilirlik raporu | "Uyumlu" veya "uyumsuz" faaliyet oranları |
| Ölçüt türü | Açıklama gerekleri | Teknik tarama ölçütleri |
| Hukuki dayanak | Türkiye'de KGK Kurul Kararları | AB mevzuatı |
| Kullanıcı | Yatırımcı, kredi veren | Finansal kuruluşlar, düzenleyiciler, yatırımcılar |
"Uygunluk" ile "uyum" farkı
Taksonomi tartışmasında iki kavram karıştırılır:
- Uygunluk (eligibility): Faaliyetin taksonomide tanımlanmış bir faaliyet türüne denk gelmesi.
- Uyum (alignment): Faaliyetin teknik ölçütleri gerçekten karşılaması.
Bir faaliyetin "uygun" olması "uyumlu" olduğu anlamına gelmez. Bu ayrım, yeşil finansman başvurusunda ve müşteri sorularında önemlidir.
Hangi sorular hangi çerçeveyi gerektirir?
Finansör veya müşteriden gelen bir soruyu yanıtlamadan önce şu üç soru sorulmalıdır:
- Hangi düzeyde bilgi isteniyor? Şirket düzeyi (TSRS'ye yakın), faaliyet düzeyi (taksonomiye yakın) veya ürün düzeyi (CBAM'e yakın).
- Hangi tanım kullanılıyor? Karşı tarafın "sürdürülebilir faaliyet" ya da "yeşil gelir" tanımı sizin tanımınızla örtüşmeyebilir. Tanımı yazılı isteyin.
- Hangi kanıt bekleniyor? Beyan mı, belge mi, bağımsız doğrulama mı?
Bu üç sorunun yanıtı, hangi çalışmanın TSRS veri tabanından türetilebileceğini, hangisinin ayrıca yapılması gerektiğini gösterir. Böylece her talep için sıfırdan çalışma yapılmaz ve aynı verinin farklı sürümleri dolaşıma girmez.
Kurgusal örnek
Bir çelik üreticisi (kurgusal örnek) TSRS raporunda emisyonlarını, iklim risklerini ve geçiş planını açıklıyor. Bu rapor, yatırımcıya şirketin karbon yoğun yapısını ve azaltım yolunu gösteriyor. Ancak "bu tesis AB Taksonomisine uyumlu mu?" sorusu ayrı bir teknik değerlendirmedir; üretim sürecinin emisyon yoğunluğu, taksonomideki teknik ölçütle karşılaştırılır. TSRS raporu bu değerlendirmeye veri sağlar, fakat sonucu belirlemez.
Türk şirketi için ilişki nerede ortaya çıkar?
- Finansman: AB'li bir banka veya fon, kredi verirken ya da yatırım yaparken portföyünün taksonomi uyumunu hesaplamak için sizden faaliyet bazlı bilgi isteyebilir.
- Müşteri: AB'li müşteri, kendi taksonomi raporu için sizden tedarik zinciri bilgisi isteyebilir.
- Yeşil tahvil ve kredi: Bazı yeşil finansman araçlarının kriterleri taksonomi referanslı olabilir.
- Türkiye'de sınıflandırma çalışmaları: Türkiye'de de yeşil sınıflandırma çalışmaları yürütülmektedir; ancak bu yazıda doğrulanmış bir düzenleme bilgisi yer almaz.
TSRS verisinin taksonomide kullanımı
| TSRS çıktısı | Taksonomi değerlendirmesine katkısı |
|---|---|
| Faaliyet bazlı gelir, yatırım ve işletme gideri bilgisi | Faaliyetlere bölme ve oranlama |
| Sera gazı emisyonu | Emisyon yoğunluğu ölçütleriyle kıyas |
| İklim risk değerlendirmesi | Uyum ve dayanıklılık ölçütleri için girdi |
| Geçiş planı | Gelecekteki yatırım planı bilgisi |
Şirket için pratik sonuç şudur: TSRS veri altyapısını faaliyet düzeyinde ayrıştırılabilecek şekilde kurmak, taksonomi sorularına yanıt süresini kısaltır. Kapsam eşikleri için:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
Sık yapılan hatalar
- "TSRS raporumuz var, taksonomiye uyumluyuz" demek
- Uygunluk ve uyumu karıştırmak
- Faaliyet bazlı veriyi baştan ayrıştırmamak
- Finansörün istediği taksonomi tanımını kontrol etmeden bilgi vermek
Sık sorulan sorular
Taksonomiye uyumlu olmak zorunda mıyız?
TSRS raporu taksonomi raporunun yerini tutar mı?
Taksonomi ile ilgili ilk adım ne olmalı?
Taksonomi uyumu için güvence gerekir mi?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Duyuru 2025-36: Türkiye'den ISSB'nin Küresel Sürdürülebilirlik Raporlama Profillerine Kurumsal Destek (13.06.2025)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.