CBAM, Türk ihracatçılarının en çok ilgilendiği AB düzenlemelerinden biridir. Bu yazı, mekanizmayı ve TSRS ile ilişkisini genel bilgilerle özetler. CBAM, AB hukukunun konusudur; bu yazı AB mevzuatının ayrıntısına girmez; AB'ye ilişkin bilgiler genel niteliktedir ve AB'nin güncel resmî metinleriyle teyit edilmelidir. Hukuki görüş niteliği taşımaz.
CBAM nedir?
CBAM, AB'nin iklim politikasının bir unsurudur. Amacı, AB'ye ithal edilen belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan karbon emisyonlarına, AB içindeki üreticilerin karşılaştığı karbon fiyatına benzer bir yük getirmektir. Böylece AB dışındaki üreticilerin daha düşük karbon maliyetiyle rekabet avantajı elde etmesi (karbon kaçağı) engellenmek istenir. Genel olarak elektrik, hidrojen, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre gibi karbon yoğun sektörler kapsama alınmıştır.
Takvim ve kurallar
CBAM, önce yalnızca raporlama yükümlülüğü getiren bir geçiş dönemiyle, ardından mali yükümlülük içeren kesin dönemle uygulanır. Kesin dönemin başlangıcı, muafiyet eşikleri, sertifika satışı ve yıllık beyan takvimi AB mevzuatında düzenlenir ve basitleştirme düzenlemeleriyle değişebilir; bu yazıda tarih ve eşik verilmemiştir. Güncel hükümler için AB Resmî Gazetesi'ndeki metin ve yetkili AB kurumlarının açıklamaları esas alınmalıdır.
Yükümlülük kimde?
CBAM'in doğrudan yükümlüsü, malları AB'ye ithal eden AB'li ithalatçıdır (yetkili beyan sahibi). Türk üretici ve ihracatçı doğrudan sertifika yükümlüsü değildir. Ancak ithalatçı, ürünlerin gömülü emisyon verisini üreticiden talep eder. Bu veri sağlanamazsa varsayılan değerler kullanılabilir ve bunlar genellikle ithalatçı için daha olumsuz sonuç doğurabilir. Bu nedenle ihracatçının veri sunması ticari açıdan önemlidir.
TSRS 2 verisi ile CBAM verisi arasındaki fark
| Boyut | TSRS 2 | CBAM |
|---|---|---|
| Düzey | Kurum (şirket) | Ürün / üretim süreci |
| Amaç | Yatırımcı ve kredi verene bilgi | Ürün bazlı karbon fiyatı hesabı |
| Hesap sınırı | Organizasyonel sınır (kontrol veya sermaye payı gibi) | Üretim tesisi ve ürün bazlı sınır |
| Doğrulama | Güvence denetimi (Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği) | CBAM kurallarına göre doğrulama |
| Hukuki dayanak | Türkiye'de Kurul Kararları | AB mevzuatı |
Bu nedenle bir şirketin TSRS 2'ye göre hesapladığı toplam Kapsam 1 ve 2 emisyonu, CBAM kapsamındaki bir ürünün gömülü emisyonu için doğrudan kullanılamaz. Ancak TSRS 2 sürecinde kurulan altyapı (tesis bazlı enerji ve yakıt verisi, faktör seçimleri, kontrol düzeni) ürün bazlı hesaplamaya zemin oluşturur. Sera Gazı Emisyonları Nasıl Hesaplanır? ve Kapsam 1 Emisyonları Nedir? makalelerine bakınız.
Türkiye'deki gelişme: Emisyon Ticaret Sistemi
Türkiye'de Temmuz 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 7552 sayılı İklim Kanunu, Emisyon Ticaret Sistemi'nin kurulmasının yasal dayanağını oluşturur. Sistemin işleyişi, kapsamı ve takvimi ikincil düzenlemelerle belirlendiği için güncel durum Resmî Gazete ve ilgili Bakanlık duyurularından izlenmelidir. Türkiye'de ödenen karbon fiyatının CBAM yükümlülüğünden nasıl düşüleceği ise AB kurallarına bağlıdır.
İhracatçı için yol haritası
- Kapsam taraması: Ürünleriniz AB'nin CBAM kapsamındaki tarife pozisyonlarında mı? Gümrük müşavirinizle kontrol edin.
- Müşteri iletişimi: AB'li ithalatçınızın veri talebini ve takvimini öğrenin.
- Tesis bazlı veri: Ürün bazlı hesap için tesis, hat ve ürün düzeyinde enerji, yakıt ve hammadde verisi toplayın.
- Hesap yöntemi: AB'nin öngördüğü yöntemi ve doğrulama beklentisini hukuki ve teknik danışmanla netleştirin.
- TSRS ile eşgüdüm: Aynı veri tabanından hem TSRS 2 hem CBAM raporu çıkabilecek şekilde tasarım yapın. Kapsam eşikleri için:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
- Doğrulama: Verilerin bağımsız doğrulamaya hazır olmasını sağlayın. Sera Gazı Emisyonlarının Güvence Denetimi makalesine bakınız.
Sık yapılan hatalar
- TSRS raporunu CBAM beyanı yerine geçecek bir belge saymak
- Kurum düzeyindeki emisyonu ürün bazına keyfi paylaştırmak
- Müşterinin veri talebini yanıtlamadan varsayılan değerlere razı olmak
- AB düzenlemelerindeki güncellemeleri izlememek
Sık sorulan sorular
CBAM yükümlülüğü Türk şirketine mi aittir?
TSRS raporu CBAM için yeterli mi?
Türkiye'deki emisyon ticaret sistemi CBAM'i ortadan kaldırır mı?
CBAM verisi için güvence gerekli mi?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.