"Denetçi hangi belgeleri isteyecek?" sorusunun tek bir mevzuat listesi yoktur. Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785), denetçinin yeterli ve uygun denetim kanıtını mesleki şüphecilik içinde elde etmesini ve belgelemesini öngörür (md. 9). Hangi belgenin yeterli sayıldığı ise denetçinin değerlendirmesine, raporun içeriğine ve riske göre değişir. Bu yazı, uygulamada sık istenen belge gruplarını özetler; resmî bir kontrol listesi değildir. TSRS Raporlaması İçin Hangi Belgeler Gereklidir? makalesi hazırlık tarafını, bu yazı ise denetçi tarafını ele alır.
Kanıt nedir, nasıl değerlendirilir?
Kanıt, denetçinin görüşüne dayanak olan her türlü bilgidir: belge, kayıt, sorgulama yanıtı, gözlem, yeniden hesaplama sonucu. Denetçi kanıtın yeterliliğini (miktar) ve uygunluğunu (ilgililik ve güvenilirlik) değerlendirir. Şirket içinde üretilmiş kanıt ile üçüncü taraftan gelen kanıt aynı ağırlığı taşımayabilir.
Beş belge grubu
1. Yönetişim ve karar kayıtları
- Kurul veya komite toplantı tutanakları ve gündemleri
- Sürdürülebilirlik gözetimine ilişkin görev tanımları ve yetki belgeleri
- Politikalar ve onay kayıtları
- Önemlilik değerlendirmesinin onayı
Yönetişim bölümündeki iddialar ("kurul yılda dört kez ele almıştır") bu kayıtlarla sınanır.
2. Strateji, risk ve fırsat belgeleri
- Risk kaydı ve risk değerlendirme çalışmaları
- İklim senaryosu çalışmaları ve varsayımları
- İş planı, yatırım kararları ve bütçe belgeleri
- Geçiş planı veya hedeflere ilişkin iç belgeler
Strateji bölümünün finansal tablolar ve iş planıyla tutarlılığı bu gruptaki belgelerle kontrol edilir.
3. Veri ve hesaplama dosyaları
| Konu | Örnek kanıt |
|---|---|
| Enerji ve yakıt tüketimi | Fatura, sayaç kayıtları, ERP çıktıları |
| Sera gazı hesapları | Hesap dosyası, emisyon faktörü kaynağı ve yılı, varsayımlar |
| Çalışan verileri | İK sistem çıktıları, bordro mutabakatı |
| Su, atık vb. | Ölçüm kayıtları, tesis formları |
| Hedefler | Baz yıl hesabı, ilerleme hesapları |
Denetçi genellikle hesabı yeniden yapar ve girdilerin kaynağına kadar iner. Bu nedenle hesap dosyalarının formülleri ve sürüm geçmişi izlenebilir olmalıdır.
4. Dış kaynaklı kanıtlar
- Tedarikçi beyanları ve sertifikalar
- Üçüncü taraf ölçüm veya laboratuvar raporları
- Dış veri kaynakları (emisyon faktörleri, iklim senaryosu verileri) ve kaynak bilgisi
- Kamu kurumlarına yapılan bildirimler
Dış kaynaklı kanıt genellikle daha güvenilir sayılabilir; ancak kaynağın uygunluğu ve güncelliği de değerlendirilir.
5. Finansal kayıtlar ve mutabakat
- Finansal tablolarla ilişkili tutarlar (yatırım harcamaları, karşılıklar, gelir kalemleri)
- Sürdürülebilirlik raporu ile finansal tablo arasındaki mutabakat tablosu
- Kapsam ve konsolidasyon notları
TSRS Raporlamasında Finansal Verilerle Tutarlılık makalesine bakınız.
Kanıt dosyası nasıl düzenlenir?
- Rapor referansı: Her sayı ve iddia için bir referans kodu verin.
- Tek klasör düzeni: Rapor bölümüne göre klasör yapısı kurun.
- Kaynak–hesap–onay zinciri: Her kalem için kaynak belge, hesap dosyası ve onay kaydı yan yana olsun.
- Sürüm kontrolü: Dosyaların son sürümünü ve değişiklik geçmişini belirleyin.
- Erişim: Denetçiye erişim yetkileri ve iletişim kişisini önceden tanımlayın.
Gizlilik ve veri güvenliği
Denetçiye verilecek belgelerde kişisel veri (çalışan verileri), ticari sır ve üçüncü taraf bilgileri bulunabilir. Paylaşımdan önce kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallar ve sözleşmedeki gizlilik hükümleri gözden geçirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Hesap sonucunu paylaşıp girdi belgelerini saklamamak
- Emisyon faktörü kaynağını ve yılını kaydetmemek
- Tutanaksız yönetişim iddiası yazmak
- Belgeleri farklı kişilerde ve farklı sistemlerde dağınık tutmak
- Denetçiye ham veri yerine yorumlanmış özet vermek
Sık sorulan sorular
Denetçi her belgeye bakar mı?
Belge yoksa ne olur?
Belgeleri ne kadar süre saklamalıyız?
Denetçiye belgeleri nasıl sunmalıyız?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlik İle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.