Bu yazıdaki eksiklikler, mevzuatta yer alan resmî bir bulgu listesi değildir; sürdürülebilirlik güvence işlerinde sorunların hangi alanlarda yoğunlaşabileceğine ilişkin pratik bir değerlendirmedir. KGK'nın bu konuda yayımlanmış bir bulgu istatistiği varsa, güncel haliyle ayrıca kontrol edilmelidir. Raporun hazırlığına ilişkin hatalar için TSRS Raporu Hazırlanırken Yapılan 15 Kritik Hata makalesine, TSRS 2'ye özgü hatalar için ilgili makaleye bakınız. Bu yazı, denetçinin gözünden eksiklikleri ele alır.
Eksikliklerin sınıflandırılması
| Sınıf | Tipik eksiklik | Denetim sonucuna etkisi |
|---|---|---|
| Yönetişim | Gözetim iddiası var, kayıt yok | Kanıt sınırlaması |
| Önemlilik | Süreç belgesiz, hariç tutma gerekçesiz | Kapsam sorgusu, ek kanıt |
| Veri | Kaynak belge eksik, el girişi, sınır tutarsızlığı | Düzeltme, kapsam sınırlaması |
| Kontrol | Yazılı kontrol var, işleyiş kanıtı yok | Kontrol güvenilmezliği |
| Tutarlılık | Finansal tablo ve rapor çelişkisi | Düzeltme |
| Açıklama | Yöntem, tahmin ve belirsizlik anlatılmamış | Düzeltme |
| Takvim | Kanıt geç gelmiş, düzeltme için süre yok | Sürecin uzaması |
On yaygın eksiklik
1. Yönetişim iddiasının kanıtsız olması. "Kurul yılda dört kez ele alır" diyen rapor, tutanak göstermek zorunda kalır. Önlem: Toplantı kaydı ve gündem düzeni kurun.
2. Önemlilik sürecinin belgesiz olması. Önlem: Yöntem, katılımcı, sonuç ve onay tek dosyada olsun. Sürdürülebilirlik Güvence Denetiminde Önemlilik makalesine bakınız.
3. Veri sahibinin belirsiz olması. Rakamı kimin ürettiği sorulduğunda cevap yoktur. Önlem: Veri envanteri ve sahiplik.
4. Kaynak belge eksikliği. Hesap sonucu vardır, girdi belgesi yoktur. Önlem: Kanıt klasörü düzeni. Sürdürülebilirlik Denetiminde Hangi Belgeler İncelenir? makalesine bakınız.
5. Emisyon sınırı ve faktör sorunları. Önlem: Sınır notu, faktör tablosu. Sera Gazı Emisyonlarının Güvence Denetimi makalesine bakınız.
6. Kontrollerin kâğıt üzerinde kalması. Prosedür yazılmış, ancak uygulandığına dair kayıt yoktur. Önlem: Kontrol imza veya log kayıtları.
7. Finansal tablolarla tutarsızlık. Önlem: Mutabakat tablosu ve ortak varsayım listesi.
8. Tahmin ve belirsizliğin açıklanmaması. Önlem: Yöntem ve belirsizlik notu.
9. Karşılaştırmalı bilginin tutarsızlığı. Önceki dönem verisi saklanmamış veya yöntem değişmiş. Önlem: Baz veri arşivi.
10. Geç ve dağınık kanıt. Önlem: Talep listesi ve haftalık takip.
Denetçi bu eksiklikleri nasıl fark eder?
Eksiklikler çoğunlukla üç yoldan görünür hale gelir: rakamın kaynağına inildiğinde belge bulunamaması, farklı bölümlerdeki bilgilerin birbiriyle çelişmesi ve kontrolün işlediğine dair kayıt istendiğinde kayıt bulunamaması. Şirket, bu üç yolu önceden kendi içinde denemelidir. Raporun rastgele seçilmiş beş rakamı için kaynağa kadar izleme yapmak, bir iç gözden geçirmenin en verimli başlangıcıdır. Örnek TSRS Sürdürülebilirlik Raporu İncelemesi makalesindeki beş eksenli çerçeve bu amaçla kullanılabilir.
Eksikliklerin maliyeti
Denetim sırasında ortaya çıkan her eksiklik, hem şirketin hem denetçinin zamanını tüketir. Kanıtın geç gelmesi takvimi uzatır; takvimin uzaması ek çalışma ve ek maliyet anlamına gelebilir. Bu nedenle eksiklikleri denetimden önce kapatmak, çoğu durumda denetim sırasında kapatmaktan daha ucuzdur. Maliyet etkenleri için Sürdürülebilirlik Güvence Denetimi Ücretini Etkileyen Faktörler makalesine bakınız.
Bulguya verilecek yanıt
- Bulguyu anlayın: denetçi hangi iddiayı hangi kanıtla sınamak istiyor?
- Kök nedeni belirleyin: bir defalık hata mı, sistematik mi?
- Düzeltin ve kanıtlayın: yalnızca rakamı değil, kontrolü de düzeltin.
- Etkiyi değerlendirin: aynı hata başka bölümlerde de var mı?
- Kurula bildirin: önemli bulgular zamanında üst yönetime ve kurula iletilmelidir.
Yanlışlıklar düzeltilmezse
Düzeltilmemiş yanlışlıklar önemlilik düzeyini aşarsa denetçinin görüşü etkilenebilir; kanıt sağlanamaması ise güvencenin kapsamını veya sonucunu etkileyebilir. Görüş türleri için Sürdürülebilirlik Güvence Raporu Nasıl Okunur? makalesine bakınız.
İlk yıl notu
İlk uygulama yılında bazı geçiş muafiyetleri kullanılabilir. Muafiyet kullanılan konularda denetçi, muafiyetin uygunluğunu ve raporda açıklanmasını kontrol eder. TSRS Raporunda İlk Uygulama ve Geçiş Muafiyetleri makalesine bakınız.
Sık yapılan hatalar
- Bulguyu yalnızca rakam düzeltmesi olarak görmek
- Kök neden analizi yapmamak
- Düzeltmeyi kanıtlamamak
- Bulguları kurula geç iletmek
Sık sorulan sorular
Bu eksiklikler bizde de çıkar mı?
Bulgu çıkması başarısızlık mı demektir?
Denetçi bulguları KGK'ya bildirir mi?
Bulguları nasıl takip etmeliyiz?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.