Sera gazı emisyonları, TSRS 2 kapsamında en çok sayısal ayrıntı içeren bilgi grubudur. Bu nedenle güvence denetiminin de en yoğun çalıştığı alanlardan biridir. Bu yazı, denetçinin emisyon bilgisini hangi mantıkla sınadığını ve şirketin neyi hazır tutması gerektiğini özetler. Test ayrıntıları, uygulanan standarda ve güvence seviyesine göre değişir; burada anlatılan yaklaşım genel bir çerçevedir.
Mevzuattaki dayanak
Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği'ne (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785) göre denetçi, yeterli ve uygun denetim kanıtını mesleki şüphecilik içinde elde eder ve belgeler (md. 9). Kıstas, sürdürülebilirlik risk ve fırsatları bakımından TSRS'dir (md. 8). Sera gazı emisyonları için TSRS 2'nin ilgili açıklama gereklilikleri, denetçinin karşılaştırma ölçütünü oluşturur. Emisyon hesabında GHG Protocol'ün kullanılması ve kullanılan yöntemin açıklanması TSRS 2'de yer alır. Ayrıntı için GHG Protocol Nedir? TSRS ile İlişkisi makalesine bakınız.
Denetçi neyi sınar?
| Halka | Soru | Örnek kanıt |
|---|---|---|
| Organizasyonel sınır | Hangi tesis ve iştirakler dahil? Finansal tablolarla uyumlu mu? | Konsolidasyon listesi, kontrol yaklaşımı notu |
| Faaliyet verisi | Tüketim miktarları doğru ve eksiksiz mi? | Fatura, sayaç okuması, ERP çıktısı |
| Emisyon faktörü | Faktör uygun, güncel ve kaynağı belli mi? | Faktör kaynağı, yılı, birimi |
| Hesaplama | Formüller ve birim dönüşümleri doğru mu? | Hesap dosyası, yeniden hesaplama |
| Açıklama | Rapordaki rakam hesapla ve yöntem notuyla tutarlı mı? | Mutabakat, yöntem açıklaması |
| Karşılaştırma | Önceki dönem ile tutarlılık ve değişim açıklaması var mı? | Baz yıl, yeniden düzenleme kaydı |
Kapsam bazında yaklaşım
Kapsam 1. Kaynak çoğunlukla doğrudan ölçülür: yakıt faturaları, doğal gaz sayaç kayıtları, araç filosu yakıt kayıtları, soğutucu gaz dolumları. Denetçi, tüketim miktarlarını muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırarak eksiksizliği test eder. Hesaplamada kullanılan faktör ve gaz türü kontrol edilir.
Kapsam 2. Elektrik tüketimi faturalarla sınanır. Denetçi, hangi hesap yönteminin (örneğin konum bazlı veya piyasa bazlı) kullanıldığını, yöntemin raporda açıklandığını ve faktörün uygunluğunu inceler.
Kapsam 3. Veri çoğunlukla dışarıdan gelir ve tahmin içerir. Denetçi, hangi kategorilerin ilgili bulunduğunu, hariç tutulan kategorilerin gerekçesini, kullanılan yöntemi, varsayımları ve veri kalitesini sorgular. Tahmin kullanılması kusur değildir; ancak tahminin ve belirsizliğin açıklanması gerekir. TSRS Raporlamasında Tahminler ve Belirsizlikler makalesine bakınız. Kapsam 3 için geçici muafiyetler söz konusu olabilir; güncel durum için TSRS Raporunda İlk Uygulama ve Geçiş Muafiyetleri makalesine bakınız.
Sık karşılaşılan sorun alanları
- Sınır tutarsızlığı: Emisyon sınırı finansal konsolidasyondan farklı çizilmiş ve nedeni yazılmamış.
- Eksik tesis veya dönem: Yıl içinde alınan veya satılan tesisler hesaba yanlış yansımış.
- Faktör sorunu: Kaynağı ve yılı kayıtlı olmayan veya birimi uyumsuz faktör.
- Manuel veri girişi: Kontrolsüz el girişi, tekrar eden ya da eksik kayıt.
- Çift sayım: Aynı faaliyetin birden fazla kapsamda veya iştirakte sayılması.
- Değişen yöntem: Önceki dönemden farklı yöntem kullanılması ve karşılaştırmanın düzeltilmemesi.
Şirket için hazırlık listesi
- Emisyon sınırını ve kontrol yaklaşımını yazılı hale getirin.
- Tüm kaynak belgeleri (fatura, sayaç, yakıt kaydı) aylık olarak arşivleyin.
- Faktör tablosu oluşturun; kaynağını, yılını ve birimini yazın.
- Hesap dosyalarını sürüm kontrolüne alın, hücre formüllerini kilitleyin.
- Verileri finansal kayıtlarla (enerji giderleri) karşılaştıran bir mutabakat hazırlayın.
- Kapsam 3 için kategori değerlendirmesini, varsayımları ve belirsizlik açıklamasını belgeleyin.
- Hesap örneğini iç gözden geçirmede bir kez baştan sona yeniden yapın. Örnek Sera Gazı Emisyon Hesaplaması makalesine bakınız.
Önemlilik ve hata payı
Denetçi, emisyon bilgisinde bulunan yanlışlıkları önemlilik açısından değerlendirir. Küçük yanlışlıklar toplam içinde önemsiz kalabilir; ancak sistematik hata veya kasıtlı eksiklik farklı değerlendirilir. Sürdürülebilirlik Güvence Denetiminde Önemlilik makalesine bakınız.
Sık yapılan hatalar
- Rakamı paylaşıp girdi belgelerini saklamamak
- Faktör yılını ve kaynağını kaydetmemek
- Kapsam 3 kategorilerini gerekçesiz dışarıda bırakmak
- Hesabı tek kişide ve tek dosyada tutmak
- Denetçiye ham veri yerine özet tablo vermek
Sık sorulan sorular
Denetçi emisyon faktörlerini kendisi mi bulur?
Kapsam 3 de güvence kapsamına girer mi?
Tahmin kullandık, denetçi bunu kabul eder mi?
Emisyon verisi için bağımsız ölçüm şart mı?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.