Rapor taslağı hazır olduğunda en değerli işlerden biri, onu bir okuyucu ve bir denetçi gözüyle bir kez daha incelemektir. Bu yazı, kurgusal bir rapor örneği üzerinden inceleme yöntemini gösterir. Örnekte geçen şirket, rakamlar ve bulgular tamamen uydurmadır ve hiçbir gerçek kuruluşu temsil etmez. Önerilen yöntem ARSEN Denetim'in pratik yaklaşımıdır; resmî bir inceleme formu değildir.
İnceleme çerçevesi: beş eksen
| Eksen | Temel soru |
|---|---|
| 1. Yapı ve beyan | Başlık, kapsam, dönem ve uygunluk beyanı doğru mu? |
| 2. İçerik | Dört başlık ve genel hükümler eksiksiz karşılanmış mı? |
| 3. Tutarlılık | Bölümler arası ve finansal tablolarla çelişki var mı? |
| 4. Kanıt | Her iddianın ve rakamın izlenebilir dayanağı var mı? |
| 5. Okunabilirlik | Yatırımcı ve kredi veren aradığını bulabiliyor mu? |
Kurgusal örnek: "Örnek Sanayi A.Ş."
Aşağıdaki bulgular, kurgusal bir şirketin kurgusal rapor taslağı için hazırlanmıştır.
Eksen 1: Yapı ve beyan
| Bulgu | Sınıf | Öncelik | Öneri |
|---|---|---|---|
| Rapor bölümünün başlığı "Sürdürülebilirlik Özeti" olarak verilmiş | Yapısal | Yüksek | Bilgilerin "TSRS Uyumlu Sürdürülebilirlik Raporu" başlığı altında sunulması gerekir (TSRS 1, 61T) |
| Uygunluk beyanı var, ancak kullanılan geçiş muafiyetleri belirtilmemiş | Yapısal | Yüksek | Yararlanılan muafiyetleri açıklayın |
| Kapsam, finansal tablo konsolidasyonundan farklı çizilmiş, nedeni yazılmamış | Tutarlılık | Yüksek | Kapsamı finansal tablolarla eşleştirin veya farkı açıklayın |
Eksen 2: İçerik
| Bulgu | Sınıf | Öncelik | Öneri |
|---|---|---|---|
| Yönetişim bölümü "kurulumuz konuyu önemsemektedir" gibi genel ifadelerle yazılmış | İçerik | Yüksek | Organ, görev, sıklık gibi somut bilgi ekleyin |
| Strateji bölümünde vade tanımı yok | İçerik | Orta | Kısa, orta, uzun vadeyi tanımlayın |
| Finansal etki yalnızca anlatı; nitel olmasının nedeni yazılmamış | İçerik | Yüksek | Nicel bilgi verilemiyorsa nedenini açıklayın |
| Risk yönetimi bölümünde fırsatlar yok | İçerik | Orta | Fırsat belirleme sürecini ekleyin |
| Hedeflerde baz yıl belirtilmemiş | İçerik | Yüksek | Baz yıl, kapsam, dönem ekleyin |
Eksen 3: Tutarlılık
| Bulgu | Sınıf | Öncelik | Öneri |
|---|---|---|---|
| Raporda iç karbon fiyatı kullanıldığı yazılı; yatırım modelinde yok | Tutarlılık | Yüksek | Modeli raporla hizalayın veya ifadeyi düzeltin |
| Sermaye tahsisi tutarı bütçe ile uyuşmuyor | Tutarlılık | Yüksek | Mutabakat tablosu hazırlayın |
| Strateji bölümündeki bir risk, risk yönetimi bölümünde ve risk kaydında yok | Tutarlılık | Orta | Risk kaydını güncelleyin |
Eksen 4: Kanıt
| Bulgu | Sınıf | Öncelik | Öneri |
|---|---|---|---|
| Kapsam 2 faktörünün kaynağı ve yılı kayıtlı değil | Kanıt | Yüksek | Faktör kaydı oluşturun |
| Tahmin kullanılan Kapsam 3 kalemlerinde yöntem açıklaması yok | Kanıt | Orta | Yöntem, varsayım ve belirsizlik notu ekleyin |
| Kurulun gözetim toplantıları için tutanak bulunamıyor | Kanıt | Yüksek | Tutanak veya kayıt sağlayın; yoksa raporu gerçeğe uygun düzeltin |
Eksen 5: Okunabilirlik
| Bulgu | Sınıf | Öncelik | Öneri |
|---|---|---|---|
| Çapraz referans tablosu yok | Okunabilirlik | Düşük | Gerekliliklerin raporda nerede karşılandığını gösteren tablo ekleyin |
| Grafiklerde birim ve eksen belirtilmemiş | Okunabilirlik | Orta | Birim ve eksen ekleyin |
Tablolardaki bulgular yalnızca yöntemi göstermek için kurgulanmıştır.
Bulguların sınıflandırılması
Bulguları dört sınıfa ayırmak düzeltmeyi kolaylaştırır:
- Yapısal: Başlık, beyan, kapsam gibi biçimsel gereklilikler
- İçerik: Standardın istediği bilginin eksik veya yetersiz olması
- Tutarlılık: Bölümler arası veya finansal tablolarla çelişki
- Kanıt: Rakam veya iddiaların dayanağının eksikliği
Önceliklendirme için "güvence sürecinde bulgu olma ihtimali" ve "düzeltme süresi" ölçütleri kullanılabilir.
İnceleme süreci
- Bağımsız okuyucu: Raporu yazmayan bir kişi (finans, hukuk veya iç denetim) okur.
- Kontrol listesi: TSRS 1 ve TSRS 2 açıklama listeleriyle bölüm bölüm karşılaştırma yapılır.
- Çapraz kontrol: Bölümler arası ve finansal tablolarla tutarlılık taranır.
- Kanıt örneklemesi: Seçilen rakamlar kaynağına kadar izlenir.
- Bulgu listesi: Sınıf, öncelik, sorumlu ve tarih ile kaydedilir.
- Düzeltme ve yeniden okuma: Yüksek öncelikli bulgular kapanmadan rapor kurula gitmez.
Hazırlık notu
İç incelemeden önce veri envanteri, kontrol matrisi ve önemlilik dosyası hazır olmalıdır; aksi halde incelemede kanıt eksikliği her satırda ortaya çıkar. TSRS Raporlaması İçin Hangi Belgeler Gereklidir? makalesine bakınız.
Sık yapılan hatalar
- İncelemeyi raporu yazan kişiyle yapmak
- Yalnızca dil ve biçime bakıp tutarlılık ve kanıtı atlamak
- Bulguları öncelik ve sorumlu atamadan listelemek
- İncelemeyi kurul onayından bir gün öncesine bırakmak
- Gerçek bir raporu şablon gibi kopyalamak
Sık sorulan sorular
Gerçek şirketlerin raporlarını örnek olarak inceleyebilir miyiz?
Yayımlanmış raporlar öğrenme amacıyla okunabilir; ancak bir rapor "uygun" veya "hatalı" diye değerlendirilirken kendi sorumluluğunuzda ve standart metniyle karşılaştırarak ilerlemelisiniz. Bu yazıdaki örnek tamamen kurgusaldır.
İç inceleme güvence sürecinin yerine geçer mi?
Hayır. İç inceleme hazırlığın parçasıdır; bağımsız güvence ayrı bir süreçtir.
İncelemeyi dışarıdan almak doğru mu?
Mümkündür. Ancak aynı kuruluşun hem danışmanlık hem güvence vermesi bağımsızlık açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
İnceleme kaç gün sürer?
Raporun uzunluğuna ve hazırlık düzeyine bağlıdır. Süre, iş takvimine baştan eklenmelidir.
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, 2025 Faaliyet Raporu (Kurul Kararı 05.05.2025, sayı 01/32059: TSRS 1, paragraf 61T)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.