Sürdürülebilirlik verisinin önemli bir bölümü ölçüm değil, tahmindir: değer zincirindeki emisyonlar, gelecekteki finansal etkiler, iklim senaryoları. Bu durum raporu geçersiz kılmaz; ancak tahminin nasıl yapıldığını ve ne kadar güvenilir olduğunu okuyucuya anlatmayı gerektirir. Bu yazı, TSRS 1'in tahmin ve belirsizlik yaklaşımını ve pratik sunum yöntemlerini özetler.
Standart ne diyor?
TSRS 1, yüksek ölçüm belirsizliği içeren tutarların sürdürülebilirlik bilgisinde kullanılabileceğini kabul eder. Bu durumda işletme, ilgili tutarı, ölçüm belirsizliğinin kaynaklarını, kullanılan yöntemleri, varsayımları ve girdileri açıklar. Standart, makul tahminlerin sürdürülebilirlik bilgisinin hazırlanmasının ayrılmaz bir parçası olduğunu belirtir ve tahmin kullanımının bilginin faydasını azaltmadığını kabul eder; yeter ki tahmin açıkça tanımlansın ve açıklansın. İşletme ayrıca önemli muhakemelerini de açıklar.
Belirsizliğin kaynakları
| Kaynak | Örnek |
|---|---|
| Veri belirsizliği | Tedarikçi verisi yok, harcama bazlı tahmin kullanılıyor |
| Yöntem belirsizliği | Farklı emisyon faktörü seçimleri farklı sonuç veriyor |
| Model belirsizliği | Senaryo modeli basitleştirilmiş varsayımlara dayanıyor |
| Gelecek belirsizliği | Politika, teknoloji ve piyasa gelişmeleri bilinmiyor |
| Kapsam belirsizliği | Sınırlar ve hangi kaynakların dahil edildiği net değil |
Tahmin kalitesini yönetmek
1. Veri hiyerarşisini uygulayın
Mümkün olduğunda doğrudan ölçüm tercih edilir. TSRS 2'nin Kapsam 3 için belirlediği veri önceliği sırasıyla işletmeye özgü birincil veriler, ülke ve teknolojiyi yansıtan güncel veriler ve doğrulanmış verilerdir. Bu öncelik diğer tahmin alanlarında da yol gösterici olabilir.
2. Tahminleri işaretleyin
Envanterde her veri satırı için "ölçüm" veya "tahmin" etiketi, tahmin yöntemi ve veri kalitesi notu bulunmalıdır. Raporda da tahmin içeren büyüklükler okuyucunun görebileceği şekilde belirtilmelidir (örneğin dipnot veya not).
3. Varsayımları açık yazın
Her tahminin dayandığı temel varsayımlar kısaca yazılmalıdır: kullanılan faktör ve kaynağı, projeksiyon yöntemi, senaryo girdileri. Varsayım değişirse sonucun nasıl değişeceği (duyarlılık) bilinmelidir.
4. Aralık ve duyarlılık verin
Belirsizlik yüksekse tek bir noktasal rakam yerine aralık veya duyarlılık analizi sunmak daha dürüsttür. Örneğin "beklenen etki [alt değer] ile [üst değer] aralığında" şeklinde, aralığın dayanağı açıklanarak.
5. Zamanla iyileştirin
Tahminler ilk yıllarda kaba olabilir; önemli olan iyileştirme planıdır: tedarikçi verisi toplama, ölçüm altyapısı yatırımı, yöntem geliştirme. Plan raporda kısaca belirtilebilir. Yöntem iyileştirmesi yapıldığında karşılaştırmalı bilgilerin yeniden düzenlenmesi ve değişikliğin etkisinin açıklanması gerekir.
Örnek açıklama (kurgusal)
"Kapsam 3 Kategori 1 (satın alınan mal ve hizmetler) emisyonları, harcama bazlı yöntemle tahmin edilmiştir. Yöntem, tedarik harcamalarının sektör bazlı emisyon yoğunluk faktörleriyle çarpılmasına dayanır. Bu yöntem, tedarikçiye özgü verileri ve fiyat değişimlerini yansıtmadığı için sonuç yüksek belirsizlik taşımaktadır. Gelecek dönemlerde önemli tedarikçilerden doğrudan veri toplanması planlanmaktadır."
Örnek yalnızca açıklama yapısını gösterir.
Muhakemelerin açıklanması
Tahminle birlikte muhakemeler de açıklanır: önemlilik kararları, vade tanımları, rehberlik kaynağı seçimi, kapsam sınırları. Muhakeme açıklaması "neyi neden öyle yaptık" sorusuna cevap vermelidir.
Belirsizlik ve güvence
Sınırlı güvence sürecinde denetçi tahminin makul olup olmadığını, yöntemin tutarlı uygulanıp uygulanmadığını ve açıklamaların yeterli olup olmadığını değerlendirir. Hazırlık için şunlar önemlidir: yöntem dokümanı, varsayım kaydı, duyarlılık çalışmaları ve tutarlılık kontrolleri. TSRS Raporlaması İçin Hangi Belgeler Gereklidir? makalesine bakınız.
Örnek duyarlılık tablosu (kurgusal)
| Varsayım | Temel değer | Alternatif değer | Sonuca etkisi |
|---|---|---|---|
| Emisyon faktörü seçimi | Faktör A | Faktör B | [fark] |
| Tedarikçi verisi oranı | [oran] | [oran] | [fark] |
| Karbon fiyatı varsayımı | [değer] | [değer] | [fark] |
Tablo yalnızca yapıyı gösterir; değerler kasıtlı olarak boştur. Gerçek çalışmada en kritik üç beş varsayım seçilir ve etkisi ölçülür.
Kurul için sorular
- Raporumuzdaki en belirsiz üç rakam hangileri ve neden?
- Belirsizliği azaltmak için hangi yatırım veya süreç iyileştirmesi planlandı?
- Tahmin yöntemlerimiz dönemler arasında tutarlı mı?
- Denetçi bu tahminlerle ilgili hangi sorular sordu?
Aşırı ve eksik belirsizlik açıklaması
- Eksik: Tahmini kesin rakam gibi sunmak, varsayımı yazmamak. Okuyucuyu yanıltır ve güvence sürecinde sorun yaratır.
- Aşırı: Her cümleye belirsizlik uyarısı eklemek. Okunabilirliği bozar ve asıl önemli belirsizliği gizler.
Denge: belirsizlik, önemli olduğu yerde ve önemi ölçüsünde açıklanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Tahmini ölçüm gibi sunmak
- Yöntem değişikliğini açıklamadan yapmak
- Varsayımları kayıt altına almamak
- Duyarlılık analizi yapmamak
- Belirsizliği tamamen gizlemek veya her yerde tekrarlamak
- İyileştirme planı olmadan yıllarca aynı kaba tahmini kullanmak
Sık sorulan sorular
Tahmin kullanmak uygunluk beyanını engeller mi?
Belirsizliği sayısal vermek zorunda mıyız?
Tahmin yöntemini değiştirirsek ne yapılır?
Denetçi tahminleri reddedebilir mi?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.