TSRS 2'de en sık anılan dış çerçeve GHG Protokolü'dür. Bu çerçeve TSRS'nin parçası değildir, ancak TSRS 2 emisyon ölçümünde ona atıf yapar. Bu yazı, GHG Protokolü'nün ne olduğunu, temel ilkelerini ve TSRS 2 ile ilişkisini özetler. Protokolün kendi metni TSRS dışında ayrı bir kaynaktır; ayrıntılar için ilgili yayına bakılmalıdır.
GHG Protokolü nedir?
Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol), kurumsal ve diğer düzeylerde sera gazı emisyonlarının ölçülmesi ve yönetilmesi için standartlar ve rehberler sunan bir uluslararası çerçevedir. Kurumsal düzeyde en çok kullanılan belgeler Kurumsal Muhasebe ve Raporlama Standardı (2004) ve Kurumsal Değer Zinciri (Kapsam 3) Muhasebe ve Raporlama Standardı'dır. Kapsam 2 için ayrı bir rehber bulunur.
TSRS 2'deki yeri
TSRS 2, işletmenin Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 sera gazı emisyonlarını GHG Protokolü Kurumsal Muhasebe ve Raporlama Standardı'na (2004) göre ölçmesini ve açıklamasını ister. Bu gereklilik, ölçüm yönteminin bir uluslararası çerçeveye dayanması ve karşılaştırılabilirliğin sağlanması amacını taşır. Kapsam 3 için kategoriler Protokolün değer zinciri standardındaki sınıflamaya göre belirlenir.
Yetkili bir makam veya işletmenin kote olduğu borsa farklı bir yöntem zorunlu kılıyorsa durum ayrıca ele alınır. KGK'nın 22.07.2026 tarihli ve 01/44275 sayılı kararıyla yapılan TSRS 2 değişiklikleri bu konuyu netleştirmiştir (Resmî Gazete 28.07.2026, sayı 33323; Duyuru 2026-31). Değişiklikler 1 Ocak 2027 ve sonrasındaki dönemler için geçerlidir; erken uygulamaya izin verilmiştir.
Raporlama ilkeleri
GHG Protokolü, emisyon envanterinin dayanması gereken beş ilkeyi tanımlar:
| İlke | Anlamı |
|---|---|
| Uygunluk (relevance) | Envanter, kullanıcıların karar ihtiyaçlarına uygun sınırları ve yöntemi yansıtmalı |
| Bütünlük (completeness) | Sınır içindeki tüm kaynaklar kapsanmalı; dışarıda kalanlar gerekçelendirilmeli |
| Tutarlılık (consistency) | Dönemler arası karşılaştırma için yöntemler sabit tutulmalı |
| Şeffaflık (transparency) | Varsayımlar, yöntem ve veri kaynakları izlenebilir olmalı |
| Doğruluk (accuracy) | Sistematik sapma ve belirsizlik en aza indirilmeli |
Bu ilkeler, TSRS 1'in bilgi niteliklerine (ihtiyaca uygunluk, gerçeğe uygun sunum, karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik) yakın bir mantığı taşır.
Konsolidasyon yaklaşımları
Protokol, hangi işletmelerin emisyonunun envantere gireceğini belirlemek için iki ana yaklaşım sunar: hisse yaklaşımı ve kontrol yaklaşımı (finansal kontrol veya operasyonel kontrol). Seçilen yaklaşım açıklanmalı ve tutarlı uygulanmalıdır. TSRS 1'in raporlayan işletme ilkesiyle (finansal tablolarla aynı işletme) uyum, bu seçimde dikkate alınmalıdır.
Üç kapsam
| Kapsam | Tanım |
|---|---|
| Kapsam 1 | İşletmenin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan emisyonlar |
| Kapsam 2 | Satın alınan elektrik, buhar, ısıtma ve soğutmadan dolaylı emisyonlar |
| Kapsam 3 | Değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar |
Ayrıntılar için Kapsam 1 Emisyonları Nedir?, Kapsam 2 Emisyonları Nedir? ve Kapsam 3 Emisyonları Nedir? makalelerine bakınız.
Gazlar ve CO2 eşdeğeri
Protokol, birden fazla sera gazını kapsar ve bunları küresel ısınma potansiyelleriyle (GWP) CO2 eşdeğerine çevirir. TSRS 2, GWP değerlerinin en güncel IPCC değerlendirmesinden ve 100 yıllık zaman dilimi esas alınarak kullanılmasını ister. Hangi gazların kapsandığı ve kullanılan GWP sürümü raporda belirtilmelidir.
Baz yıl ve yeniden hesaplama
Protokol, emisyonların zaman içinde karşılaştırılabilmesi için baz yıl belirlenmesini ve yapısal değişikliklerde (edinim, elden çıkarma), yöntem değişikliklerinde veya hata keşfinde baz yıl emisyonlarının yeniden hesaplanmasını önerir. Şirketin yeniden hesaplama politikası yazılı olmalıdır. TSRS 1'in karşılaştırmalı bilgi ve hata düzeltme hükümleri bu uygulamayı destekler.
TSRS 2'den farklı olan yönler
GHG Protokolü bir emisyon muhasebe çerçevesidir; TSRS 2 ise bir raporlama standardıdır. Protokol emisyonun nasıl hesaplanacağını söyler; TSRS 2 ise bu emisyonun yanında risk, strateji, yönetişim, hedefler ve diğer metriklerin nasıl açıklanacağını da belirler. Protokolü uygulamış olmak, TSRS 2'ye uygunluk için tek başına yeterli değildir.
Hazırlık notları
- Protokolün ilgili belgelerini ekip düzeyinde edinin ve sorumlu kişileri belirleyin.
- Konsolidasyon yaklaşımını seçin ve yazılı olarak kaydedin.
- Baz yıl ve yeniden hesaplama politikasını belirleyin.
- Emisyon faktörlerinin kaynak ve sürümlerini kaydedin.
- Hesaplama yöntemini belgeleyin. Sera Gazı Emisyonları Nasıl Hesaplanır? makalesine bakınız.
Sık yapılan hatalar
- Protokolün ilkelerini bilmeden yalnızca bir yazılıma güvenmek
- Konsolidasyon yaklaşımını belirlememek veya her dönem değiştirmek
- Baz yıl politikasını yazmamak
- Protokol uygulanmış olması ile TSRS 2'ye uygunluğu eş tutmak
Sık sorulan sorular
GHG Protokolü'ne uymak zorunlu mu?
Protokolün hangi sürümü esas alınır?
Protokol KGK tarafından mı yayımlanıyor?
Hesaplamayı Protokol yerine başka bir yöntemle yapabilir miyiz?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Duyuru 2026-31: TSRS 2'de Yapılan Değişiklikler (30.07.2026; Kurul Kararı 22.07.2026, sayı 01/44275; Resmî Gazete 28.07.2026, sayı 33323)
- KGK, Duyuru 2025-42: UFRS S2 Sera Gazı Emisyonlarına İlişkin Önerilen Değişiklikler (23.06.2025)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.