Kapsam 3 Emisyonları Nedir?

ARSEN Denetim · TSRS Rehberi · Son güncelleme: 8 Kasım 2026

Kapsam 3, sera gazı raporlamasının en geniş ve en zor bölümüdür: tedarikçilerin üretimi, taşıma, çalışanların işe gidiş gelişi, satılan ürünlerin kullanımı, atık ve ömür sonu, hatta finans kuruluşları için finanse edilen faaliyetler. Bu yazı, Kapsam 3'ün yapısını ve TSRS 2'nin yaklaşımını özetler.

Tanım

Kapsam 3, işletmenin değer zincirinde (yukarı ve aşağı yönde) Kapsam 2 dışında oluşan tüm dolaylı emisyonlardır. Bu emisyonlar işletmenin sahip olmadığı veya kontrol etmediği kaynaklardan doğar, ancak işletmenin faaliyetleri sonucu ortaya çıkar. TSRS 2, Kapsam 3 emisyonlarının, GHG Protokolü Kurumsal Değer Zinciri (Kapsam 3) Muhasebe ve Raporlama Standardı'ndaki kategorilere göre ölçülmesini ister.

Kategoriler

GHG Protokolü Kapsam 3'ü 15 kategoriye ayırır: yukarı yön (satın alınan mal ve hizmetler, sermaye malları, yakıt ve enerji ile ilgili faaliyetler, yukarı yön taşıma ve dağıtım, faaliyetlerde oluşan atık, iş seyahatleri, çalışanların işe gidiş gelişi, yukarı yön kiralanan varlıklar) ve aşağı yön (aşağı yön taşıma ve dağıtım, satılan ürünlerin işlenmesi, satılan ürünlerin kullanımı, satılan ürünlerin ömür sonu işlemi, aşağı yön kiralanan varlıklar, franchise, yatırımlar). On beşinci kategori yatırımlardır; finans sektörü için finanse edilen emisyonlar bu kategoriye girer.

Önemli kategorilerin belirlenmesi

Her şirket için tüm kategoriler aynı derecede önemli değildir. İmalat şirketinde satın alınan mal ve hizmetler ile satılan ürünlerin kullanımı baskın olabilir; perakendede taşıma ve satın alınan ürünler; hizmet sektöründe iş seyahatleri ve çalışan ulaşımı öne çıkar. Önceliklendirme için şu ölçütler kullanılabilir: tahmini emisyon büyüklüğü, harcama büyüklüğü, finansal etki, paydaş beklentisi, etkileme olanağı ve veri erişilebilirliği. TSRS 2, hangi kategorilerin dahil edildiğinin açıklanmasını ister.

Veri önceliği ve yöntem

TSRS 2'ye göre Kapsam 3 ölçümünde doğrudan ölçüm tercih edilir; ancak tahmin kabul edilir. Veri önceliği şöyledir:

1. İşletmeye özgü birincil veri (tedarikçi bildirimleri, ürün bazlı ölçümler)
2. Ülke ve teknolojiyi yansıtan güncel veriler
3. Doğrulanmış genel veriler

Pratikte yaygın tahmin yöntemleri harcama bazlı, mesafe ve ağırlık bazlı ve ortalama veri bazlıdır. Yöntem seçimi veri erişimine bağlıdır; hangi kategoride hangi yöntemin kullanıldığı kayıt altına alınmalıdır.

Geçiş kolaylıkları

Kurul Kararı ilk iki raporlama dönemi için Kapsam 3 emisyonlarının açıklanmasını zorunlu tutmamıştır; KGK'nın ISSB ülke profili duyurusuna göre bu kolaylık 1 Ocak 2026 ve sonrasında başlayan dönemlerde sona ermektedir. Güncel durum için TSRS Raporlama Dönemleri ve Yayın Takvimi makalesine ve Kurul Kararlarına bakınız.

Finanse edilen emisyonlar

Varlık yönetimi, ticari bankacılık ve sigortacılık faaliyeti olan işletmelerde Kategori 15 (finanse edilen emisyonlar) için ek açıklamalar gerekir. KGK Kurulu 22.07.2026 tarihli ve 01/44275 sayılı kararıyla bu alana ilişkin değişiklikleri kabul etmiştir. Duyuru 2026-31'e göre Kategori 15 açıklama gereklilikleri revize edilmiş, sektör sınıflandırma sistemine ilişkin kurallar güncellenmiştir. Değişiklikler 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan dönemler için geçerlidir; erken uygulamaya izin verilmiştir.

Tedarikçi iletişimi

Kapsam 3 veri kalitesinin en önemli belirleyicisi tedarikçi iletişimidir. Önerilen yaklaşım: harcamanın büyük bölümünü oluşturan tedarikçileri belirlemek; onlardan standart bir formla veri istemek; yanıt vermeyenler için tahmin yöntemi kullanmak; tedarikçi sözleşmelerine zamanla veri bildirim yükümlülüğü eklemek. TSRS Raporlamasında Değer Zinciri Nasıl Değerlendirilir? makalesine bakınız.

Belirsizlik ve açıklama

Kapsam 3 verisi çoğu zaman yüksek belirsizlik taşır. TSRS 1, belirsizlik kaynaklarının ve varsayımların açıklanmasını ister. Belirsizliğin açıkça belirtilmesi, raporu zayıflatmaz; güvenilirliğini artırır.

Sık yapılan hatalar

• Tüm kategorileri aynı derinlikte hesaplamaya çalışmak
• Önemli kategorilerin seçim gerekçesini yazmamak
• Harcama bazlı yöntemin sınırlarını açıklamamak
• Kapsam 3 verisini düzenli olarak güncellenen bir süreç yerine tek seferlik çalışma olarak görmek
• Çift sayım: bir emisyonu hem Kapsam 1 hem Kapsam 3'te saymak

Sık sorulan sorular

Mevzuat ve kaynaklar

1. KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
2. KGK, Duyuru 2026-31: TSRS 2'de Yapılan Değişiklikler (30.07.2026; Kurul Kararı 22.07.2026, sayı 01/44275; Resmî Gazete 28.07.2026, sayı 33323)
3. KGK, Duyuru 2025-36: ISSB Ülke Profilleri (13.06.2025)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.