"Karbon ayak izi" günlük dilde sık kullanılan, ancak farklı anlamlara gelebilen bir kavramdır. Bu yazı, kurumsal karbon ayak izi hesabında kullanılan yöntemleri, avantajlarını ve sınırlarını özetler. TSRS 2 kapsamında zorunlu olan, sera gazı emisyonlarının GHG Protokolü'ne göre açıklanmasıdır; yöntem seçimi bu çerçevede yapılır.
Karbon ayak izi ile TSRS 2'nin ilişkisi
Kurumsal karbon ayak izi, işletmenin Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonlarının toplamını anlatan genel bir ifadedir. TSRS 2 bu kavramı kullanmaz; doğrudan Kapsam 1, 2 ve 3 mutlak brüt emisyonların açıklanmasını ister. Dolayısıyla kurumsal ayak izi hesabı, TSRS 2 emisyon metriklerinin hazırlanmasıyla örtüşür.
Yöntemler
| Yöntem | Mantık | Güçlü yön | Sınır |
|---|---|---|---|
| Faaliyet (aktivite) bazlı | Gerçek faaliyet verisi (kWh, litre, km, kg) × emisyon faktörü | Doğruluk yüksek, azaltım eylemleriyle ilişkili | Veri toplama yoğun |
| Harcama bazlı | Para harcaması × harcamaya dayalı emisyon faktörü | Hızlı, veri erişimi kolay | Fiyat dalgalanmasından etkilenir, azaltım eylemini göstermez |
| Hibrit | Önemli kalemlerde faaliyet bazlı, diğerlerinde harcama bazlı | Verimli denge | Yöntem tutarlılığı için dikkat gerekir |
| Tedarikçiye özgü | Tedarikçi tarafından sağlanan emisyon verisi | Zincirde gerçeğe en yakın | Tedarikçi katılımı ve veri doğrulama gerekir |
| Ürün bazlı (yaşam döngüsü) | Ürünün tüm yaşam döngüsü için emisyon | Ürün kararlarına uygun | Kurumsal envanterden ayrı bir çalışma |
TSRS 2'nin veri önceliği
TSRS 2, Kapsam 3 ölçümünde doğrudan ölçümü tercih eder, tahmini kabul eder; veri önceliği sırasıyla işletmeye özgü birincil veriler, ülke ve teknolojiyi yansıtan güncel veriler ve doğrulanmış verilerdir. Bu öncelik yöntem seçimini yönlendirir: mümkün olan yerde faaliyet bazlı ve tedarikçiye özgü veri, mümkün olmayan yerde harcama bazlı tahmin.
Yöntem seçiminde ölçütler
- Önem: Büyük emisyon kaynaklarında daha doğru yöntem seçilir.
- Veri erişimi: Veri yoksa veya maliyeti yüksekse harcama bazlı yöntem pratik bir başlangıçtır.
- Karar kullanımı: Azaltım kararlarında faaliyet bazlı veri gerekir; çünkü harcama bazlı yöntem verimlilik iyileştirmesini yansıtmaz.
- Tutarlılık: Dönemler arası karşılaştırma için yöntem sabit tutulmalıdır.
- Güvence: Denetçinin izleyebileceği, kaynağı belli veri tercih edilir.
Yöntemin evrimi: aşamalı yaklaşım
Birçok şirket için gerçekçi yol aşamalı olmaktır:
- Birinci yıl: Kapsam 1 ve 2 faaliyet bazlı; Kapsam 3'te önemli kategoriler harcama bazlı tahmin.
- İkinci yıl: En büyük kategorilerde tedarikçiye özgü veri talebi; faaliyet bazlıya geçiş.
- Sonraki yıllar: Veri kalitesinin artırılması, doğrulama ve azaltım hedeflerinin bağlanması.
Yöntem değiştirildiğinde karşılaştırmalı verilerin yeniden düzenlenmesi ve değişikliğin etkisinin açıklanması gerekir.
Araçlar
Hesaplama için elektronik tablolar ve özel yazılımlar kullanılabilir. KGK-SÜHA aracı ise emisyon hesabı için değil, raporlama kapsamının belirlenmesi içindir (Duyuru 2025-68). Araç tercihi yöntem tutarlılığı, izlenebilirlik ve erişim kontrolü açısından değerlendirilmelidir.
Belirsizlik ve kalite
Hesap sonucu tek bir kesin rakam gibi sunulsa da veri kalitesi değişkendir. Harcama bazlı tahminler geniş belirsizlik taşıyabilir. TSRS 1, ölçüm belirsizliğinin kaynaklarının ve varsayımların açıklanmasını ister. Her emisyon kalemi için veri kalitesi notu (örneğin yüksek, orta, düşük) ve hangi yöntemin kullanıldığı envanterde yer almalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Farklı yıllarda farklı yöntem ve faktör kullanıp karşılaştırılabilirliği bozmak
- Harcama bazlı sonucu azaltım göstergesi gibi yorumlamak
- Yöntem seçiminin gerekçesini kaydetmemek
- Ürün bazlı karbon ayak izini kurumsal envanterle karıştırmak
- Hesabı yalnızca bir dış danışmana bırakıp kurum içinde bilgi birikimi oluşturmamak
Sık sorulan sorular
Karbon ayak izi ile sera gazı envanteri aynı mı?
Harcama bazlı yöntem TSRS 2'de kabul edilir mi?
Yöntemi değiştirirsek ne yapmalıyız?
Ürün karbon ayak izi raporlamak zorunlu mu?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Duyuru 2025-68: Sürdürülebilirlik Raporlamasına Tabi Olacak Şirketler İçin Hesaplama Aracı (KGK-SÜHA) (07.11.2025)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.