İklim raporlamasının ilk adımı, şirketin hangi iklim risk ve fırsatlarıyla karşı karşıya olduğunu doğru belirlemektir. Bu yazı, TSRS 2'nin kullandığı temel sınıflamayı ve belirleme yaklaşımını özetler. Fiziksel ve geçiş risklerinin ayrıntısı ayrı makalelerde işlenmektedir.
Temel sınıflama
| Unsur | Kısa tanım |
|---|---|
| Fiziksel risk | İklim değişikliğinin fiziksel sonuçlarından (aşırı hava olayları, uzun vadeli iklim değişimi) doğan riskler |
| Geçiş riski | Düşük karbonlu ekonomiye geçişten (düzenleme, teknoloji, piyasa ve itibar değişimi) doğan riskler |
| İklim fırsatı | İklim değişikliğine uyum veya azaltım çabalarından doğan olumlu finansal etki potansiyeli |
Kapsama giren riskler ve fırsatlar
TSRS 2, işletmenin kısa, orta veya uzun vadede nakit akışlarını, finansmana erişimini ya da sermaye maliyetini etkilemesi makul ölçüde beklenen iklimle ilgili risk ve fırsatları kapsar. Bu, ilk filtredir. İkinci filtre, TSRS 1'deki önemlilik değerlendirmesidir. Yani bir iklim konusu hem finansal etkisi makul ölçüde beklenen, hem de asli kullanıcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikte olmalıdır.
Riskleri belirlerken kaynaklar
TSRS 2, risk ve fırsatları belirlerken işletmenin makul ve desteklenebilir bilgi kullanmasını ve iklimle ilgili özel rehberlik kaynaklarını dikkate almasını bekler. Sektör bazlı uygulama rehberi bu kaynaklardan biridir.
Örnek risk ve fırsat alanları (genel)
Aşağıdaki liste kurgusal bir başlangıç noktasıdır ve her şirket için geçerli olmayabilir.
| Tür | Örnek alanlar |
|---|---|
| Fiziksel risk | Sel, kuraklık, orman yangını, aşırı sıcak, su kıtlığı nedeniyle tesis ve tedarik zinciri kesintileri |
| Geçiş riski | Karbon maliyetleri, emisyon düzenlemeleri, düşük karbonlu teknolojiye geçiş yatırımları, değişen müşteri talebi, finansörlerin beklentileri |
| Fırsat | Enerji verimliliği ile maliyet düşüşü, yenilenebilir enerjiye geçiş, düşük emisyonlu ürün ve hizmetler, yeni pazarlar, dirençli altyapı |
Belirleme süreci
- Faaliyet haritası: Tesisler, tedarik zinciri, ürünler, finansman yapısı.
- Maruziyet analizi: Hangi coğrafyalar ve varlıklar fiziksel risklere açık? Hangi faaliyetler karbon düzenlemesi ve piyasa değişimine açık?
- Vade tanımı: Kısa, orta ve uzun vade için şirketin kendi tanımı.
- Etki değerlendirmesi: Gelir, maliyet, varlık, yükümlülük, finansmana erişim ve sermaye maliyeti üzerinde olası etki.
- Kayıt: Her unsur için tanım, vade, etkilenen alan, sahip ve izleme sıklığı.
- Gözden geçirme: Her raporlama döneminde güncelleme.
Genel süreç için Sürdürülebilirlikle İlgili Riskler ve Fırsatlar Nasıl Belirlenir? makalesine bakınız.
Risk ve fırsatları birlikte düşünmek
İklim riski ile fırsatı çoğu zaman aynı olayın iki yüzüdür. Örneğin karbon fiyatındaki artış, enerji yoğun bir üretici için maliyet riski olabilirken enerji verimliliği çözümleri sunan bir şirket için talep fırsatıdır. Bu nedenle risk ve fırsat listeleri ayrı ayrı değil, birlikte kurulmalı; aynı etkenin farklı iş kollarındaki zıt etkileri görülmelidir. Karar vericiler için en faydalı çıktı, risk ve fırsatların net bir resmini sunan tek bir kayıttır.
Kayıt örneği (kurgusal)
| Unsur | Örnek içerik |
|---|---|
| Tanım | Üretim tesisinin bulunduğu havzada su kıtlığı |
| Tür | Fiziksel risk (kronik) |
| Vade | Orta ve uzun |
| Etkilenen alan | İki üretim tesisi, soğutma süreci |
| Olası finansal etki | Üretim kesintisi, su tedarik maliyeti artışı |
| Yanıt | Su geri kazanım yatırımı |
| Sahip / izleme | Operasyon direktörü, üç aylık |
Örnek yalnızca yapıyı göstermek içindir; herhangi bir şirketi anlatmaz.
Değer zinciri
İklim riskleri çoğu zaman şirketin dışındaki halkalarda ortaya çıkar: bir tedarikçinin tesisini etkileyen sel, bir müşteri sektörünün karbon düzenlemesine tabi olması gibi. Bu nedenle risk belirlemede değer zinciri mutlaka dikkate alınmalıdır. TSRS Raporlamasında Değer Zinciri Nasıl Değerlendirilir? makalesine bakınız.
Rapor nasıl yazılır?
TSRS 2, işletmenin iklimle ilgili riskleri fiziksel ve geçiş riski olarak ayırmasını ve her risk ile fırsatın ne zaman ortaya çıkması beklendiğini (kısa, orta, uzun vade) açıklamasını ister. Riskin iş modeline ve değer zincirine etkisi, yoğunlaştığı coğrafya, tesis ve varlıklar da belirtilir.
Sık yapılan hatalar
- Hazır risk listesini şirkete uyarlamadan kopyalamak
- Yalnızca fiziksel veya yalnızca geçiş risklerine odaklanmak
- Fırsatları değerlendirmeye almamak
- Vadeleri tanımlamamak
- Değer zincirini dışarıda bırakmak
Sık sorulan sorular
Fiziksel ve geçiş riski aynı anda yaşanabilir mi?
İklim fırsatları zorunlu olarak mı raporlanır?
Küçük bir şirket de aynı derinlikte analiz yapmak zorunda mı?
Hazır risk listeleri kullanılabilir mi?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.