"Şirketimiz iklim değişikliğine dayanıklı mı?" sorusu, yönetim kurullarında giderek daha sık sorulmaktadır. TSRS 2 bu soruya rapor içinde cevap vermeyi şart koşar. Bu yazı, iklim dayanıklılığının ne olduğunu, nasıl değerlendirileceğini ve nasıl açıklanacağını özetler. Senaryo analizinin ayrıntısı için İklim Senaryo Analizi Nasıl Yapılır? makalesine bakınız.
Tanım
İklim dayanıklılığı (climate resilience), işletmenin iklimle ilgili değişimler, gelişmeler ve belirsizlikler karşısında stratejisini ve iş modelini sürdürebilme ve uyarlayabilme kapasitesidir. Bu kapasite; mali güç, operasyonel esneklik, teknolojik yeterlilik, yönetişim kalitesi ve finansmana erişim gibi unsurlara bağlıdır.
TSRS 2'nin beklentisi
TSRS 2, işletmenin stratejisinin ve iş modelinin iklim dirençliliğini değerlendirmesini ve şunları açıklamasını ister:
- Dirençlilik değerlendirmesinin sonucu: stratejinin ve iş modelinin iklimle ilgili değişimlere ve belirsizliklere karşı nasıl konumlandığı; uyum ve azaltım için ele alınan alanlar
- Değerlendirmenin nasıl ve ne zaman yapıldığı: kullanılan senaryo analizi, girdiler, varsayımlar, kapsam ve zaman dilimleri
- İşletmenin ölçeğine ve kaynaklarına orantılı yaklaşım
Dirençlilik değerlendirmesi her raporlama döneminde güncellenir.
Dayanıklılığın boyutları
| Boyut | Soru |
|---|---|
| Finansal | Karbon maliyeti artarsa veya bir tesis kapanırsa bilançonun dayanıklılığı nedir? |
| Operasyonel | Aşırı hava olaylarında üretim, lojistik ve tedarik sürekliliği sağlanabilir mi? |
| Stratejik | İş modeli düşük karbonlu ekonomide hâlâ değer yaratır mı? |
| Teknolojik | Gerekli teknolojiye geçiş kapasitesi var mı? |
| Yönetişim | Kurul ve yönetim iklim risklerini izleyip hızlı karar alabiliyor mu? |
| Finansman | Finansmana erişim iklim kaynaklı değişimlerden nasıl etkilenir? |
Değerlendirme yaklaşımı
- Maruziyet: Fiziksel ve geçiş riskleri açısından hangi varlıklar, faaliyetler ve gelir akışları hassas?
- Senaryo: Farklı iklim ve politika yolları altında bu maruziyet nasıl değişir?
- Kapasite: Şirketin uyum yeteneği (nakit, esneklik, teknoloji, yetkinlik, tedarik çeşitliliği) nedir?
- Boşluk: Maruziyet ile kapasite arasındaki fark nerede?
- Eylem: Boşluğu kapatmak için hangi önlemler, hangi yatırımlar, hangi takvimle planlanıyor?
Bu değerlendirme geçiş planının ve sermaye tahsisinin girdisidir.
Dayanıklılığı artıran uygulamalar (örnekler)
- Tedarik zinciri ve coğrafi çeşitlendirme
- Enerji verimliliği ve enerji kaynaklarında çeşitlendirme
- Su yönetimi ve geri kazanım
- İş sürekliliği ve kriz planları
- Altyapı güçlendirme ve sigorta stratejisi
- Ürün ve hizmet portföyünde düşük karbonlu kalemlerin payını artırma
- Finansmanda çeşitlilik ve iklim kaynaklı koşulların sözleşmelere yansıması
Bu liste örnektir; her şirketin uygulamaları kendi risklerine göre belirlenir.
Dayanıklılık ve finansal planlama
Dirençlilik değerlendirmesinin sonuçları finansal planlamayla uyumlu olmalıdır. Örneğin raporda bir tesisin uzun vadede su riski altında olduğu söyleniyorsa, yatırım planında bu tesise yönelik uyum yatırımının veya alternatif bir stratejinin yer alması beklenir. Aksi halde rapor ile finansal plan arasında tutarsızlık doğar. Sürdürülebilirlik Risklerinin Finansal Tablolara Etkisi makalesine bakınız.
Raporda nasıl yazılır?
Güçlü bir dirençlilik açıklaması; yöntemi, senaryoları, sonucu ve alınacak aksiyonları içerir. Örnek yapı:
- Değerlendirmenin kapsamı ve yöntemi
- Kullanılan senaryolar ve zaman dilimleri
- Temel varsayımlar
- Sonuçlar: strateji ve iş modeli hangi senaryoda nasıl konumlanıyor
- Belirlenen zayıflıklar ve planlanan önlemler
- Değerlendirmenin son güncellenme tarihi
Örnek değerlendirme tablosu (kurgusal)
| Alan | Maruziyet | Kapasite | Sonuç | Önlem |
|---|---|---|---|---|
| Ana üretim tesisi | Orta vadede su stresi | Su geri kazanım yatırımı planlı | Orta dayanıklılık | Yatırımın öne çekilmesi |
| Enerji maliyeti | Karbon fiyatı artışı | Enerji verimliliği programı sürüyor | Yüksek dayanıklılık | Programın genişletilmesi |
| Tedarik zinciri | Tek bölgeye bağlılık | Alternatif tedarikçi sınırlı | Düşük dayanıklılık | Tedarik çeşitlendirme planı |
Örnek yalnızca yapıyı gösterir ve hiçbir şirketi anlatmaz. Gerçek değerlendirmede her satırın dayanağı ve varsayımları kayıt altına alınmalıdır.
Kurul için sorular
- En zayıf olduğumuz alan hangisi ve bunun için ne yapıyoruz?
- Dayanıklılık değerlendirmesi hangi senaryolara dayanıyor ve ne zaman güncellendi?
- Alınacak önlemler bütçeye ve yatırım planına girdi mi?
- Değerlendirmenin sonuçlarını açıklarken hangi sınırları belirtiyoruz?
Aşırı iddiadan kaçınma
"Şirketimiz iklim değişikliğine tamamen dayanıklıdır" gibi mutlak ifadeler, güvence sürecinde ve kamuoyunda sorgulanır. Dayanıklılık bir dereceler spektrumudur ve belirsizlik içerir. Sonuçlar, varsayım ve sınırlarıyla birlikte, dengeli bir dille sunulmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Dirençliliği salt iddia olarak yazıp yöntemi açıklamamak
- Senaryo analizini yıllarca güncellememek
- Zayıf yönleri gizleyip yalnızca güçlü yönleri yazmak
- Sonuçları yatırım ve bütçe planına bağlamamak
- Mutlak ifadeler kullanmak
Sık sorulan sorular
Dayanıklılık ile senaryo analizi aynı şey mi?
Dayanıklılığı sayısal vermek zorunlu mu?
Dayanıklılığı düşük çıkarsa raporlamak gerekir mi?
Dayanıklılık değerlendirmesi ne sıklıkla güncellenir?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.