İklim senaryo analizi, TSRS 2'nin en çok soru doğuran gerekliliklerinden biridir. Teknik bir çalışma gibi görünse de mantığı yöneticiler için tanıdıktır: "şu koşullar gerçekleşirse stratejimiz nasıl dayanır?" Bu yazı, senaryo analizinin ne olduğunu, TSRS 2'nin ne beklediğini ve pratik yürütme adımlarını özetler. Teknik ayrıntılar için resmî metne ve uzman desteğine başvurulmalıdır.
Senaryo analizi nedir?
Senaryo analizi, belirsiz bir gelecek için birden fazla olası durumu kurgulayıp işletmenin bu durumlarda nasıl etkileneceğini inceleyen bir yöntemdir. Tek bir tahmin yerine bir dizi tutarlı gelecek hikâyesi kullanılır. İklim bağlamında senaryolar; fiziksel iklim sonuçlarını (sıcaklık artışı, aşırı hava olayları) ve geçiş koşullarını (politika, teknoloji, piyasa) birlikte ele alır.
TSRS 2 ne istiyor?
TSRS 2, işletmenin iklimle ilgili belirsizlikler karşısında stratejisinin ve iş modelinin dirençliliğini (iklim dirençliliği) değerlendirmesini ister. Değerlendirme iklimle ilgili senaryo analizi kullanılarak yapılır ve işletmenin koşullarına uygun olmalıdır. İşletme, analizin sonuçlarını ve şunları açıklar: kullanılan girdiler (senaryolar, varsayımlar), analizin yapıldığı zaman dilimleri, kapsam (işletmenin hangi bölümlerinin analize dahil edildiği), dirençlilik değerlendirmesinin sonucu ve ele alınan riskler ile belirsizlikler. Analiz işletmenin ölçeğine, durumuna ve kaynaklarına orantılı bir yaklaşımla yapılabilir.
Orantılılık
TSRS 2, tüm şirketlerden aynı derinlikte analiz beklemez. Kaynakları, deneyimi ve maruziyeti sınırlı şirketler daha nitel veya daha sade bir yaklaşım izleyebilir. Önemli olan, kullanılan yaklaşımın gerekçesinin ve sınırlarının açıkça belirtilmesidir. Örneğin yüksek karbonlu bir sanayi şirketinden niceliksel, ayrıntılı bir analiz, düşük maruziyetli bir hizmet şirketinden daha sade bir analiz beklenebilir.
Adım adım analiz
1. Amaç ve kapsamı belirleyin
Analiz hangi soruya cevap verecek? Örneğin: "Karbon fiyatı artışı ve su kıtlığı birlikte yaşanırsa iki ana tesisimizin karlılığı nasıl etkilenir?" Kapsam; hangi iş kolları, tesisler ve vadeler olduğunu belirler.
2. Senaryoları seçin
Genellikle en az iki farklı senaryo kullanılır: bir "düşük karbonlu geçiş" senaryosu (güçlü politika ve hızlı teknoloji değişimi, fiziksel risk görece düşük) ve bir "yüksek fiziksel risk" senaryosu (zayıf politika, güçlü fiziksel etkiler). Senaryolar mümkünse kamuya açık ve tanınmış kaynaklardan alınır; kaynağı açıklanır.
3. Zaman dilimlerini tanımlayın
Kısa, orta ve uzun vade şirketin kendi tanımına göre belirlenir. Fiziksel riskler genellikle uzun vadede belirginleşir; politika riskleri daha kısa vadede ortaya çıkabilir.
4. Sürücüleri belirleyin
Her senaryoda işletmeyi etkileyen ana sürücüleri seçin: karbon fiyatı, enerji ve su maliyeti, talep değişimi, fiziksel hasar sıklığı, finansman koşulları gibi.
5. Etkileri değerlendirin
Her sürücünün gelir, maliyet, yatırım ihtiyacı, varlık değeri ve nakit akışı üzerindeki etkisini nitel veya nicel olarak değerlendirin. Finansal etki bağlantısı için İklim Risklerinin Şirketlerin Finansal Performansına Etkisi makalesine bakınız.
6. Dirençliliği yorumlayın
Sonuçları stratejiyle ilişkilendirin: hangi senaryoda strateji dayanıyor, hangisinde zayıf? Gerekli uyum önlemleri nelerdir? Bu aşama analiz ile geçiş planı arasındaki köprüdür.
7. Belgeleyin ve güncelleyin
Girdiler, varsayımlar, kaynaklar ve sonuçlar kayıt altına alınır. TSRS 2, dirençlilik değerlendirmesinin her raporlama döneminde güncellenmesini bekler.
Nitel mi, nicel mi?
Nitel analiz, risklerin yönünü ve etkilenen alanları anlatır; nicel analiz ise finansal etkiyi sayısal olarak gösterir. Orantılılık gereği ilk yıllarda nitel veya yarı nicel bir yaklaşım kabul edilebilir; zamanla nicel analizin geliştirilmesi planlanmalıdır. Hangi yaklaşımın kullanıldığı ve nedeni raporda açıklanmalıdır.
Analizin sahibi kim?
Senaryo analizi tek bir birimin işi değildir: strateji, finans, risk yönetimi, operasyon ve sürdürülebilirlik birlikte çalışmalıdır. Finans fonksiyonu varsayımların finansal modelle uyumunu sağlar. Kurul, analizin sonuçlarını stratejik kararlar için görmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Senaryoyu bir tahmin gibi sunmak
- Yalnızca tek bir senaryo kullanmak
- Varsayımları ve kaynakları kayıt altına almamak
- Analizi stratejiden ve bütçeden bağımsız yapmak
- Her yıl sıfırdan yeni yöntem kullanıp karşılaştırılabilirliği bozmak
- Orantılılığı bahane edip hiç analiz yapmamak
Sık sorulan sorular
Senaryo analizi zorunlu mu?
Kaç senaryo kullanmalıyız?
Dış veri ve uzman desteği alabilir miyiz?
Analizi her yıl yenilemek gerekir mi?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.