Fiziksel iklim riskleri, iklim değişikliğinin doğrudan fiziksel sonuçlarıdır: şiddetli yağış ve sel, kuraklık, aşırı sıcaklık, orman yangınları, deniz seviyesi yükselmesi gibi. Bu yazı, TSRS 2 çerçevesinde fiziksel riskin ne olduğunu, nasıl değerlendirilebileceğini ve raporda nasıl yer aldığını özetler.
Tanım ve sınıflama
Fiziksel riskler iki gruba ayrılır:
| Tür | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Akut | Belirli bir olaya bağlı, ani ve şiddetli etkiler | Sel, fırtına, orman yangını, ani sıcak dalgası |
| Kronik | Uzun vadeli, kademeli değişimlerden doğan etkiler | Ortalama sıcaklık artışı, yağış düzeninin değişmesi, su stresi, deniz seviyesi yükselmesi |
Finansal etki kanalları
Fiziksel riskler finansal sonuçlara şu yollarla yansıyabilir:
- Varlık hasarı: Tesis, makine ve stokların zarar görmesi; onarım ve yenileme maliyeti
- Üretim ve satış kesintisi: Tesis kapanması, lojistik aksaması, tedarik zinciri sorunları
- Maliyet artışı: Sigorta primleri, enerji ve su maliyeti, soğutma giderleri
- Varlık değeri: Riskli bölgedeki varlıkların değer kaybı veya erken ömür sonu
- Finansmana erişim: Risk algısının kredi koşullarına yansıması
- İş gücü etkileri: Aşırı sıcakta çalışma koşulları ve verimlilik
Finansal tablolara etki için Sürdürülebilirlik Risklerinin Finansal Tablolara Etkisi makalesine bakınız.
Maruziyet analizi: adımlar
1. Varlık ve konum envanteri
Önce şirketin tesisleri, depoları, kritik tedarikçileri, lojistik düğümleri ve önemli müşterileri konumlarıyla birlikte listelenir. Envanter olmadan maruziyet ölçülemez.
2. Tehlike bilgisi
Her konum için hangi iklim tehlikelerinin (sel, kuraklık, sıcaklık, yangın, kıyı erozyonu vb.) geçerli olduğu araştırılır. Bu aşamada kamuya açık harita ve veri kaynakları ile uzman görüşü kullanılabilir.
3. Hassasiyet ve etki
Tehlikeye açık her varlığın hassasiyeti (yapı, ekipman, süreç) ve olası etkisi (hasar, kesinti süresi) değerlendirilir.
4. Senaryo ve vade
İklim dirençliliği değerlendirmesi için senaryo analizi kullanılır. TSRS 2, ölçek ve maruziyete orantılı yaklaşıma izin verir. Farklı vadelerde riskin nasıl değişeceği değerlendirilir.
5. Önceliklendirme
Maruziyet, hassasiyet ve finansal önem birleştirilerek riskler sıralanır.
Raporda neler yazılır?
TSRS 2'ye göre işletme; fiziksel risklerin türünü (akut veya kronik), ortaya çıkması beklenen zaman dilimini, iş modeline ve değer zincirine mevcut ve öngörülen etkilerini, riskin yoğunlaştığı coğrafya, tesis ve varlıkları açıklar. Metrik olarak fiziksel risklere açık varlık veya faaliyetlerin miktarı ve yüzdesi verilir.
Örnek maruziyet tablosu (kurgusal)
| Konum | Tehlike | Hassasiyet | Olası etki | Öncelik |
|---|---|---|---|---|
| Tesis 1 | Sel | Zemin kat ekipmanı | Yüksek: ekipman hasarı, haftalarca kesinti | Yüksek |
| Tesis 2 | Aşırı sıcak | Soğutma kapasitesi | Orta: verim kaybı, enerji maliyeti | Orta |
| Kritik tedarikçi | Kuraklık | Su yoğun süreç | Orta: tedarik gecikmesi | Orta |
Gerçek bir analizde her konum için kaynak, yöntem ve varsayımlar ayrıca kaydedilir.
Uyum ve dirençlilik
Fiziksel risk yönetiminde "uyum" önlemleri öne çıkar: tesis altyapısı güçlendirme, sigorta kapsamı, kaynak çeşitlendirme, iş sürekliliği planları, su ve enerji verimliliği. Geçiş planı bölümünde bu önlemler ve yatırım ihtiyacı açıklanır.
Tedarik zinciri boyutu
Şirketin kendi tesisi güvende olsa bile, kritik bir tedarikçinin tesisinin sel veya kuraklıktan etkilenmesi üretimi durdurabilir. Bu nedenle önemli tedarikçilerin ve lojistik noktalarının konumları maruziyet analizine dahil edilmelidir.
Veri ve araç
Maruziyet analizi için çoğu şirket dış veri sağlayıcılarından veya danışmanlardan destek alır. Kullanılan veri kaynağı, yöntem ve varsayımların kayıt altına alınması gerekir. Dış kaynak tercih edilirken kaynağın güvenilirliği ve yöntemin şeffaflığı sorgulanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca kendi tesislerine odaklanıp tedarik zincirini unutmak
- Konum verisi olmadan genel ifadelerle risk anlatmak
- Akut ve kronik riskleri ayırmamak
- Sigorta kapsamını risk yönetimi sanmak; sigorta riski kaldırmaz, bir kısmını transfer eder
- Vade boyutunu atlamak; uzun vadeli kronik riskleri kısa vadeli bakışla görmezden gelmek
Sık sorulan sorular
Fiziksel risk analizi için iklim bilimi uzmanı gerekir mi?
Fiziksel risk metriği nasıl hesaplanır?
Sigortamız var, yine de rapor etmeli miyiz?
Küçük bir şirket senaryo analizi yapmak zorunda mı?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.