Tekstil ve hazır giyim, Türk ihracatının önemli sektörlerindendir ve AB başta olmak üzere marka müşterilerinin sürdürülebilirlik taleplerini en erken ve en yoğun hisseden sektörler arasındadır. Bu yazı, sektörde TSRS raporlamasının nasıl şekillenebileceğini genel bilgilerle özetler. Sektöre özgü düzenleme ve istatistik bilgisi bu yazıda verilmemiştir; ilgili ifadeler genel gözlem niteliğindedir.
Sektörün özelliği: zincir
Bir giysinin yaşam döngüsü elyaf üretiminden iplik, dokuma veya örme, boya ve terbiye, konfeksiyon, lojistik, perakende ve kullanım sonrasına uzanır. Bir şirket bu zincirin bir veya birkaç halkasında yer alır. TSRS'de değer zinciri değerlendirmesi, şirketin hangi halkada olduğuna göre farklılaşır. TSRS Raporlamasında Değer Zinciri Nasıl Değerlendirilir? makalesine bakınız.
Risk ve fırsat örnekleri
| Alan | Olası risk | Olası fırsat |
|---|---|---|
| Su ve boyahane | Su kıtlığı, deşarj kısıtları, arıtma maliyeti | Su geri kazanımı, kuru boyama teknolojileri |
| Kimyasal yönetimi | Kısıtlı madde listelerine uyumsuzluk, müşteri iptali | Güvenli kimyasal tedarik, sertifikalı üretim |
| Enerji | Buhar ve elektrik maliyeti, karbon yoğun enerji | Verimlilik, atık ısı geri kazanımı |
| Hammadde | Pamuk ve sentetik elyaf tedariki, fiyat oynaklığı | Geri dönüştürülmüş elyaf, alternatif hammadde |
| İş gücü | Çalışma koşulları, iş sağlığı ve güvenliği, kalifiye eleman | Bağlılık, verimlilik, itibar |
| Müşteri talepleri | Tedarikçi kodu ve veri talepleri, sipariş kaybı | Tercihli tedarikçi konumu |
| Atık ve döngüsellik | Üretim fire atığı, ürün sonrası atık | Geri dönüşüm, yeniden kullanım |
| Fiziksel risk | Sıcak hava, kuraklık, sel | Tesis dayanıklılığı |
TSRS'de hangi konular öne çıkar?
TSRS 2 iklimle ilgili risk ve fırsatları, TSRS 1 ise diğer sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarını (örneğin iş gücü, su, kimyasal) önemlilik değerlendirmesi sonucunda kapsar. Tekstil için önemlilik değerlendirmesinde su, kimyasal, iş gücü ve tedarik zincirinin hangi koşulda finansal sonuç doğurduğu tartışılmalıdır. Bazı şirketler 2026 dönemi için yalnızca iklim raporlaması muafiyetinden yararlanabilir; ayrıntı için ilgili makaleye bakınız. Kapsam eşikleri:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
Kapsam 1, 2 ve 3
Kapsam 1 ve 2. Boyahane ve terbiye süreçlerinde buhar ve sıcak su üretimi için kullanılan kazanlar ile elektrik tüketimi ana kaynaklardır. Enerji faturaları, buhar sayaçları ve kazan yakıt kayıtları kanıt olarak hazır tutulmalıdır.
Kapsam 3. Satın alınan elyaf, iplik ve kumaş, dış kaynaklı üretim (fason), taşıma ve ürünlerin kullanımı gibi kategoriler önemli olabilir. Fason atölyelerin verisi çoğu zaman en zor kısımdır. Yaklaşım olarak tahmin ve faktör tabanlı hesap kullanılacaksa yöntem ve belirsizlik açıkça yazılmalıdır. TSRS Raporlamasında Tahminler ve Belirsizlikler makalesine bakınız.
Veri envanteri örneği
| Gösterge | Kaynak | Veri sahibi | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Su çekimi ve deşarjı | Sayaç, arıtma kayıtları | Çevre sorumlusu | Tesis bazında ayrı |
| Kimyasal tüketimi | Satın alma ve depo kayıtları | Kalite / satın alma | Ürün ve tehlike sınıfı |
| Enerji (buhar, elektrik, gaz) | Fatura, sayaç | Tesis müdürü | Dönem kesim tarihi |
| Çalışan ve iş kazaları | İK ve İSG kayıtları | İK / İSG uzmanı | Tanım tutarlılığı |
| Fason üretim miktarı | Sipariş ve irsaliye kayıtları | Üretim planlama | Kapsam 3 hesabı için |
Kurgusal örnek: örme kumaş üreticisi
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır. Orta büyüklükte bir örme kumaş üreticisi, AB'li bir marka müşterisinden tedarikçi sürdürülebilirlik anketi alır. Şirket, anketteki enerji, su ve kimyasal sorularını kendi veri envanterindeki göstergelerle eşleştirir. Eksik kalan iki göstergeyi tespit eder: boyahanedeki su kullanımının tesis içi dağılımı ve fason atölyelere gönderilen kumaş miktarı. Bu iki eksik, ilk dönem iyileştirme planına eklenir. Şirket anket yanıtı ile ileride hazırlayacağı raporun tutarlı olması için tek bir veri tabanı kullanmaya karar verir.
Hazırlık adımları
- Kapsam ve muafiyet durumunu netleştirin.
- Zincirdeki yerinizi haritalayın: hangi halkada, hangi tedarikçilerle?
- Müşteri anketlerini toplayıp ortak bir soru–yanıt arşivi oluşturun.
- Tesis bazlı su, enerji, kimyasal ve çalışan verisini toplayın.
- Fason ve alt tedarikçilerden veri toplama için basit bir form geliştirin.
- Önemlilik çalışmasında iş gücü ve kimyasal konularını finansal etki açısından değerlendirin.
- Rapor taslağını iç gözden geçirin. Örnek TSRS Sürdürülebilirlik Raporu İncelemesi makalesindeki çerçeve kullanılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Müşteri anketini TSRS raporunun yerine koymak
- Fason atölye verisini tamamen dışarıda bırakmak
- Su ve kimyasal riskini yalnızca çevre başlığında anlatıp finansal etkisini yazmamak
- Her müşteriye farklı rakamlar vermek
- İş gücü konusunda iddiaları kayıt ve belge olmadan yazmak
Sık sorulan sorular
Müşterimiz bizden başka bir standartla rapor istiyor; ne yapmalıyız?
Kimyasal yönetimi TSRS'de nasıl yer alır?
Küçük atölyeler de veri verecek mi?
Geri dönüştürülmüş elyaf iddiası nasıl doğrulanır?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK Kurul Kararları 46753 ve 46754, 2026 Yılı Raporlama Dönemi Muafiyetleri (Resmî Gazete 22.10.2026, sayı 33408)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.