Otomotiv sektöründe sürdürülebilirlik, tedarik zinciri boyunca aşağı doğru akar: ana üretici hedefler koyar, birinci kademe tedarikçilerden veri ister, onlar da kendi tedarikçilerinden. Yan sanayi şirketi bu zincirin ortasındadır. Bu yazı, otomotiv ve yan sanayi şirketlerinde TSRS raporlamasını genel bilgilerle özetler. OEM beklentilerine ve sektör düzenlemelerine ilişkin ifadeler genel gözlemdir; belirli bir üreticinin veya düzenlemenin gereklerini yansıtmaz.
Neden zincir verisi kritik?
Bir OEM'in kendi emisyonunun büyük bölümü genellikle satın aldığı parçalar ve malzemelerden gelir. Bu nedenle tedarikçilerinden emisyon verisi, azaltım hedefi ve enerji kaynağı bilgisi ister. Yan sanayi şirketi için bu, bir ticari koşul haline gelebilir. TSRS'ye uygun hazırlanan veri tabanı bu talepleri tutarlı karşılamaya yardımcı olur. Uluslararası Yatırımcılar TSRS Raporlarında Nelere Bakar? ve İhracatçı Şirketler İçin Sürdürülebilirlik Raporlamasının Önemi makalelerine bakınız.
Risk ve fırsat örnekleri
| Alan | Olası risk | Olası fırsat |
|---|---|---|
| Ürün portföyü | İçten yanmalı motor bileşenlerine talebin azalması | Elektrikli ve hibrit araç parçaları |
| OEM talepleri | Emisyon ve enerji kaynağı koşulları, sipariş kaybı | Tercihli tedarikçi konumu |
| Malzeme | Çelik, alüminyum ve plastik fiyat oynaklığı, karbon yoğunluğu | Düşük karbonlu malzeme, hafifletme |
| Enerji | Enerji yoğun işlem (döküm, ısıl işlem, boya) maliyeti | Verimlilik, yenilenebilir elektrik |
| Fiziksel risk | Tesis ve lojistik aksaması, tedarik kesintisi | Çok kaynaklı tedarik |
| Düzenleme | İhracat pazarlarında ürün ve emisyon düzenlemeleri | Erken uyum |
| İş gücü | Beceri dönüşümü, vasıflı personel | Yeniden eğitim, bağlılık |
Strateji ve iklim dayanıklılığı
Elektrikli araç geçişi, birçok yan sanayi şirketi için strateji sorusudur: mevcut ürün portföyü ne kadar süre talep görecek, yatırımlar hangi ürünlere kayacak? TSRS 2, iklimle ilgili risk ve fırsatların stratejiye ve iş modeline etkisini ve şirketin stratejisinin iklim dayanıklılığını açıklamayı ister. Senaryo analizi bu bölümün temel aracıdır. İklim Senaryo Analizi Nasıl Yapılır? ve İklim Dayanıklılığı (Climate Resilience) Nedir? makalelerine bakınız. Portföy geçişi ile ilgili ifadeler şirketin kendi iş planına ve kurul kararlarına dayanmalı, tahmin içeriyorsa belirsizlik açıklanmalıdır.
Emisyon yaklaşımı
Kapsam 1. Döküm, ısıl işlem, boya fırınları ve proses gazları. Kaynakta kullanılan koruyucu gazlar ve soğutucu gazlar kaçak emisyon kaynağı olabilir.
Kapsam 2. Hat bazında elektrik tüketimi; OEM'in yenilenebilir elektrik talebi varsa sözleşmesel araçlar ve yöntem açıkça belirtilmelidir.
Kapsam 3. Satın alınan hammadde ve parçalar, yukarı akış taşıma, çalışan ulaşımı ve satılan ürünün kullanım aşaması. Otomotiv parçalarında kullanım aşaması emisyonu, ürünün türüne bağlı olarak hesaba katılabilir veya katılmayabilir; karar gerekçelendirilmelidir. Kapsam eşikleri:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
Veri envanteri örneği
| Gösterge | Kaynak | Veri sahibi | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Satın alınan malzeme (tür ve ağırlık) | Malzeme listesi (BOM), satın alma | Satın alma / mühendislik | Ürün bazlı ve toplam arasında mutabakat |
| Enerji (elektrik, gaz) | Sayaç, fatura | Tesis enerji sorumlusu | Hat bazında dağıtım yöntemi |
| Proses emisyonları | Gaz tüketim kayıtları | Bakım / üretim | Kaçak ve proses gazı ayrımı |
| Ürün başına emisyon (varsa) | Hesap dosyası | Kalite / çevre | OEM talebiyle uyumlu yöntem |
| Tedarikçi emisyon verisi | Tedarikçi anketleri | Satın alma | Veri kalitesi notu |
Kurgusal örnek: şasi parçası üreticisi
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır. Şasi parçaları üreten bir yan sanayi şirketi, iki farklı OEM'den farklı formatlarda emisyon ve enerji talebi alır. Şirket, taleplerin ortak göstergelerini (elektrik, doğal gaz, çelik alımı) tek bir envanterde toplar ve her OEM'in formatına bu envanterden yanıt üretir. Ürün portföyünün elektrikli araca geçişte hangi bölümünün etkileneceğini iç planlamadan çıkarır ve kurula sunar. Bu çalışma daha sonra TSRS raporundaki strateji bölümünün temelini oluşturur.
Hazırlık adımları
- Kapsam ve muafiyet durumunu netleştirin.
- OEM taleplerini tek bir arşivde toplayın ve ortak göstergeleri belirleyin.
- Ürün ve tesis bazlı malzeme ve enerji verisini kurun.
- Strateji ve senaryo çalışmasını kurul düzeyinde yapın.
- Tedarikçilerinizden veri talep eden bir süreç kurun.
- Önemlilik çalışmasında portföy geçişi, müşteri talepleri ve tedarik riskini finansal etki açısından değerlendirin.
- İç gözden geçirme ve güvence ön görüşmesi yapın.
Sık yapılan hatalar
- Her OEM'e ayrı veri tabanı kurmak
- Elektrikli araç geçişini kurulda tartışmadan stratejiye yazmak
- Ürün başına emisyon iddiasını belgesiz sunmak
- Kendi tedarikçilerinden veri talep etmemek
- Müşteri formlarındaki tanım farklarını fark etmemek
Sık sorulan sorular
OEM formu doldurmak TSRS raporu hazırlamak yerine geçer mi?
Elektrikli araç geçişi raporlanmalı mı?
Tedarikçilerimiz veri vermiyorsa ne yapmalıyız?
Ürün karbon ayak izi gerekli mi?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Duyuru 2025-36: Türkiye'den ISSB'nin Küresel Sürdürülebilirlik Raporlama Profillerine Kurumsal Destek (13.06.2025)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.