Lojistik şirketleri, kendi emisyonlarını raporlarken aynı zamanda müşterilerinin Kapsam 3 emisyonlarının bir bölümünü de üretir: bir şirketin taşıttığı yükün emisyonu, taşıyıcının Kapsam 1'i ve müşterinin Kapsam 3'ü olur. Bu yazı, sektörde TSRS raporlamasını genel bilgilerle özetler. Taşımacılık modlarına ve ilgili uluslararası kurallara ilişkin ifadeler genel gözlem niteliğindedir; sektöre özgü düzenleme, oran veya tarih verilmemiştir.
Taşıma modu belirleyicidir
| Mod | Öne çıkan emisyon kaynağı | Dikkat noktası |
|---|---|---|
| Karayolu | Dizel yakıt, araç filosu | Kiralık araç ve alt yüklenici ayrımı |
| Denizyolu | Gemi yakıtı | Sefer bazlı veri |
| Havayolu | Uçak yakıtı | Sefer ve yük bazlı veri |
| Demiryolu | Dizel veya elektrik | Elektrik kaynağı |
| Depolama ve elleçleme | Elektrik, forklift yakıtı, soğutma | Depo bazlı veri |
Şirketin hangi modda çalıştığı, veri toplama yöntemini ve önemlilik değerlendirmesini şekillendirir. Çok modlu operatörler her mod için ayrı bir veri hattı kurmalıdır.
Risk ve fırsat örnekleri
| Alan | Olası risk | Olası fırsat |
|---|---|---|
| Yakıt ve karbon maliyeti | Yakıt fiyatı oynaklığı, karbon maliyetinin artması | Yakıt verimliliği, alternatif yakıt, filo yenileme |
| Düzenleme | Emisyon kurallarının sıkılaşması | Erken uyum, yeni hizmet |
| Müşteri talebi | Taşıma emisyonu verisi, düşük karbonlu taşıma talebi | Yeşil lojistik hizmetleri |
| Fiziksel risk | Aşırı hava, sel ve kuraklık nedeniyle hat ve liman aksaması | Rota çeşitlendirmesi |
| Teknoloji | Filo dönüşümü yatırımı, teknoloji belirsizliği | Verimli rota planlama, dijitalleşme |
| İş gücü | Sürücü ve gemi personeli temini, iş sağlığı | Eğitim, bağlılık |
| Altyapı | Liman, yol ve terminal kapasitesi | Çok modlu çözümler |
Kapsam sınıflandırması: kiralık filo ve alt yüklenici
Lojistikte en çok tartışılan konu, şirketin kendi malı olmayan araçlarla yaptığı taşımanın emisyonunun nerede sayılacağıdır. Genel olarak:
- Şirketin sahip olduğu veya kontrol ettiği araçların yakıt emisyonu Kapsam 1 olarak ele alınır.
- Şirketin satın aldığı taşıma hizmetinin (alt yüklenici) emisyonu çoğunlukla Kapsam 3'te yer alır.
- Kiralık araçların sınıflandırması, kullanılan konsolidasyon yaklaşımına ve kira türüne bağlıdır.
Seçilen yaklaşım rapor boyunca tutarlı uygulanmalıdır. Kapsam 1 Emisyonları Nedir? ve Kapsam 3 Emisyonları Nedir? makalelerine bakınız. Kapsam eşikleri ve muafiyetler:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
Veri envanteri örneği
| Gösterge | Kaynak | Veri sahibi | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Yakıt tüketimi (araç / sefer bazlı) | Yakıt kartı, filo yönetim sistemi | Filo yönetimi | Yakıt türü ve birim |
| Kat edilen mesafe ve taşınan yük | Takip sistemi, sefer kayıtları | Operasyon | Boş sefer ve doluluk |
| Alt yüklenici taşıma hacmi | Satın alma, sefer kayıtları | Satın alma | Alt yüklenici verisi yoksa yöntem |
| Depo enerjisi | Fatura, sayaç | Depo müdürü | Soğutma ayrımı |
| Soğutucu gaz dolumları | Bakım kayıtları | Bakım | Gaz türü |
| Müşteri bazlı taşıma emisyonu | Hesap dosyası | Operasyon / sürdürülebilirlik | Dağıtım yöntemi |
Müşteri bazlı emisyon verisi
Yük gönderen müşteriler, kendi Kapsam 3'leri için taşıma hizmetinden doğan emisyon verisi isteyebilir. Lojistik şirketi bu talebi, yakıt temelli ve mesafe/yük temelli hesaplarla karşılayabilir; hangi yöntemin kullanıldığı, emisyon faktörlerinin kaynağı ve veri kalitesi açıkça belirtilmelidir. Müşterilere verilen rakamlar rapordaki rakamlarla tutarlı olmalıdır; aksi hâlde güvence aşamasında sorun çıkabilir. İhracatçı Şirketler İçin Sürdürülebilirlik Raporlamasının Önemi makalesine bakınız.
Kurgusal örnek: karayolu ve depolama hizmeti veren bir şirket
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır ve hiçbir gerçek şirketi temsil etmez. Kendi araç filosu ve kiralık araçlarla çalışan, aynı zamanda depolama hizmeti veren bir şirket düşünelim. Şirket önce konsolidasyon yaklaşımını belirler ve kiralık araçların sınıflandırmasını yazılı hale getirir. Filo yönetim sisteminden yakıt tüketimini çeker ve yakıt faturalarıyla mutabakat yapar. Alt yüklenici taşımalarını, sefer sayısı ve mesafe verisiyle faktör temelli tahmin eder ve bu tahmin için belirsizlik notu yazar. En büyük üç müşterisinden gelen veri taleplerini tek bir formatta toplar ve rapordaki rakamlarla tutarlı bir yanıt paketi hazırlar.
Hazırlık adımları
- Kapsam ve muafiyet durumunu netleştirin.
- Sınır ve kontrol yaklaşımını, kiralık araç ve alt yüklenici sınıflandırmasını yazılı hale getirin.
- Filo ve sefer verisi için tek bir veri hattı kurun.
- Alt yüklenicilerden veri toplama sürecini tasarlayın.
- Müşteri taleplerini tek bir arşivde toplayın.
- Fiziksel ve geçiş risklerini hat ve tesis bazında değerlendirin. İklim Geçiş Riskleri Nedir? makalesine bakınız.
- İç gözden geçirme ve güvence ön görüşmesi yapın.
Sık yapılan hatalar
- Kiralık ve alt yüklenici taşımayı kapsamlara tutarsız dağıtmak
- Boş sefer ve doluluk verisini hesaba katmamak
- Müşteriye verilen rakamları rapordakilerden farklı hesaplamak
- Yakıt verisini yalnızca finans kayıtlarından alıp operasyon verisiyle karşılaştırmamak
- Alt yükleniciden veri talep etmeyi unutmak
Sık sorulan sorular
Alt yüklenici taşıması Kapsam 1 mi, Kapsam 3 mü?
Müşterimiz taşıma emisyonunu istiyor; vermek zorunda mıyız?
Elektrikli araç yatırımı raporlanmalı mı?
Karbon maliyeti riskini nasıl yansıtırız?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.