Ambalaj, birçok sektörün müşterisidir; bu nedenle plastik ve ambalaj şirketleri sürdürülebilirlik taleplerini hem kendi faaliyetlerinden hem de müşterilerinin ürün gereksinimlerinden alır. Bu yazı, sektörde TSRS raporlamasına genel bir bakış sunar. Sektöre özgü düzenlemelere ilişkin ifadeler genel bilgi niteliğindedir; hiçbir ülkenin ambalaj, plastik veya atık düzenlemesi için tarih, oran veya yükümlülük bilgisi verilmemiştir.
Neden sektörde raporlama önemli?
Plastik ve ambalaj üreticisinin değer zinciri iki yöne uzanır. Yukarı akışta petrokimya türevi hammadde, geri dönüştürülmüş girdi ve enerji vardır. Aşağı akışta ise müşterinin ürünü, tüketici, toplama ve geri dönüşüm sistemi bulunur. TSRS'nin değer zinciri yaklaşımı, bu iki yönün de risk ve fırsat değerlendirmesine girmesini gerektirir. TSRS Raporlamasında Değer Zinciri Nasıl Değerlendirilir? makalesine bakınız.
Risk ve fırsat örnekleri
| Alan | Olası risk | Olası fırsat |
|---|---|---|
| Hammadde | Hammadde fiyat oynaklığı, fosil kaynaklı girdiye bağımlılık | Geri dönüştürülmüş veya biyo-bazlı girdi |
| Enerji | Enerji yoğun işlemlerde maliyet artışı | Verimlilik, yenilenebilir enerji |
| Ürün düzenlemeleri | Ambalaj ve plastik kurallarının sıkılaşması, ihracat pazarında uyum maliyeti | Düzenlemeye hazır ürün portföyü |
| Müşteri talebi | Geri dönüştürülmüş içerik talebi, ağırlık azaltma talebi | Yenilikçi ürün tasarımı |
| Atık | Fire ve hurda yönetimi | Kapalı devre geri kazanım |
| Fiziksel risk | Tesis ve lojistik aksaması | Dayanıklı tesis |
| İtibar | Plastik karşıtı algı | Sorumlu üretici konumu |
Emisyon yaklaşımı
Kapsam 1. Isıtma, ekstrüzyon hatlarında kullanılan yakıtlar, şirket araçları ve soğutucu gazlar.
Kapsam 2. Plastik işleme genellikle elektrik yoğundur; enjeksiyon, ekstrüzyon ve soğutma sistemlerinin tüketimi tesis ve hat bazında izlenmelidir. Elektrik kaynağı için yöntem açıkça yazılmalıdır. Kapsam 2 Emisyonları Nedir? makalesine bakınız.
Kapsam 3. Satın alınan hammadde çoğu plastik üreticisi için en büyük kalemlerden biri olabilir; ayrıca satılan ürünün kullanım sonrası işlenmesi (geri dönüşüm, bertaraf) ayrı bir kategoridir. Hesaplamada hangi emisyon faktörlerinin kullanıldığı, faktörlerin hammadde türüne uygunluğu ve belirsizlik not edilmelidir. Muafiyetler ve kapsam eşikleri:
| Ölçüt | Eşik |
|---|---|
| Aktif toplamı | 1 milyar TL |
| Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL |
| Çalışan sayısı | 500 |
Dayanak: KGK'nın 13.01.2026 tarihli kararı (RG 16.01.2026, sayı 33139); 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri.
Geri dönüştürülmüş içerik iddiaları
Ambalaj sektöründe "geri dönüştürülmüş içerik" ve "geri dönüştürülebilir" ifadeleri sık kullanılır. Rapora yazılan her çevresel iddia için şunlar sorulmalıdır:
- Oran hangi dönemin ve hangi ürün grubunun verisidir?
- Hesap yöntemi ve girdi kayıtları (tedarikçi beyanı, sertifika, kütle denkliği) nedir?
- Müşteriye, kamuya ve rapora verilen oranlar aynı mı?
- Güvence kapsamına giriyor mu?
Belgeye dayanmayan iddialar, güvence aşamasında düzeltme gerektirebilir ve yanıltıcı beyan riski taşır. Sürdürülebilirlik Denetiminde Hangi Belgeler İncelenir? makalesine bakınız.
Veri envanteri örneği
| Gösterge | Kaynak | Veri sahibi | Kontrol |
|---|---|---|---|
| Hammadde alımı (tür ve miktar) | Satın alma ve depo kayıtları | Satın alma | Fatura ile miktar karşılaştırması |
| Geri dönüştürülmüş içerik oranı | Tedarikçi beyanı, üretim reçetesi | Kalite / Ar-Ge | Beyanların belgelenmesi |
| Elektrik tüketimi (hat bazında) | Sayaç | Tesis enerji sorumlusu | Fatura ile mutabakat |
| Fire ve hurda | Üretim kayıtları | Üretim | Dönem kesim kontrolü |
| Ürün ağırlığı ve miktarı | ERP | Planlama | Satış kayıtlarıyla mutabakat |
Kurgusal örnek: esnek ambalaj üreticisi
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır. Bir esnek ambalaj üreticisi, gıda sektöründeki müşterilerinden geri dönüştürülmüş içerik oranı ve ürün ağırlığı bilgisi talep edilmektedir. Şirket kendi hammadde envanterini çıkarır ve tedarikçi beyanlarının eksik olduğunu görür. Bu nedenle ilk dönemde yalnızca beyanı belgelenmiş girdiler için oran hesaplar, geri kalanını "belgelenmemiş" olarak ayırır ve raporda bu ayrımı açıklar. Hesabı yeniden yapılabilir hale getirmek için tedarikçi beyan formu geliştirir. Böylece hem müşteriye hem rapora aynı veriyle yanıt verebilir.
Hazırlık adımları
- Kapsam ve muafiyet durumunu netleştirin.
- Hammadde ve ürün bazlı veri envanterini kurun.
- Müşteri ve ihracat pazarlarındaki ürün gereksinimlerini listeleyin.
- Emisyon hesabında faktör tablosunu hammadde türüne göre ayırın.
- Çevresel iddiaları kanıt dosyasına bağlayın.
- Önemlilik çalışmasında ürün düzenlemeleri, atık ve itibar konularını finansal etki açısından değerlendirin.
- İç gözden geçirme yapın.
Sık yapılan hatalar
- Geri dönüştürülmüş içerik oranını belgesiz yazmak
- Kullanım sonrası aşamayı hiç değerlendirmemek
- Düzenleme risklerini yalnızca hukuk birimine bırakmak
- Müşteriye ve rapora farklı oranlar vermek
- Fire ve hurdayı atık ve emisyon hesabından ayırmamak
Sık sorulan sorular
Plastik sektöründe TSRS 1 mi TSRS 2 mi daha önemli?
AB'ye satış yapıyoruz; ürün düzenlemeleri raporu nasıl etkiler?
Geri dönüşüm iddiası için güvence gerekir mi?
Kapsam 3 hesabı zorunlu mu?
Mevzuat ve kaynaklar
- KGK, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (Kurul Kararı 27.12.2023, sayı 01/21632; Resmî Gazete 29.12.2023, sayı 32414 mükerrer)
- KGK, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.01.2025, sayı 32785)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel KGK kararları ve şirketinizin özel durumu birlikte değerlendirilmelidir.